अग्निवीरांच्या लग्नाचा नियम: सहा वर्षांच्या सेवेत काय, अधिकृत उत्तर अजून नाही

अग्निपथ योजनेतून भरती झालेल्या सुमारे ७५ टक्के अग्निवीरांना आता चार वर्षांनंतर लगेच सेवेतून बाहेर पडावे लागणार नाही. मंत्रिमंडळाने चार वर्षांची सेवा पूर्ण करणाऱ्या उर्वरित ७५ टक्के अग्निवीरांसाठी दोन वर्षांचा अतिरिक्त सेवा काळ मंजूर केला आहे. हा पर्याय त्यांच्या इच्छेवर अवलंबून असेल. ज्यांना जास्त काळ सेवा करायची आहे, तेच तो स्वीकारतील.

या बदलामुळे अग्निवीरांच्या मनात एक प्रश्न उभा राहिला आहे. लग्न कधी करता येईल? दोन वर्षांची वाढ घेणाऱ्यांना परवानगी असेल, की त्यांना सहा वर्षे अविवाहित राहावे लागेल? याचे अधिकृत उत्तर अजून समोर आलेले नाही.

सध्याचे नियम आधी समजून घेऊ. अग्निवीर म्हणून भरती होण्यासाठी उमेदवार अविवाहित असणे आवश्यक आहे. भरतीच्या वेळी त्याला तसा पुरावा द्यावा लागतो. शिवाय ठरलेल्या चार वर्षांच्या सेवेत लग्न करणार नाही, ही अटही त्याला मान्य करावी लागते. भारतीय सैन्याच्या भरतीच्या अटींनुसार, या काळात एखाद्या अग्निवीराने लग्न केले तर त्याला सेवेतून मुक्त केले जाऊ शकते. म्हणजेच हा नुसता सल्ला नाही, तर भरती आणि सेवेशी जोडलेली अट आहे.

चार वर्षांच्या काळात प्रशिक्षण, ड्युटी आणि इतर लष्करी जबाबदाऱ्या पार पाडाव्या लागतात. सैन्याच्या गरजेनुसार जवान उपलब्ध असणे आणि सेवेत सातत्य राहणे आवश्यक असते, म्हणून हा नियम महत्त्वाचा मानला जातो.

दुसरी अट नियमित कॅडरमध्ये जाण्याच्या प्रक्रियेशी जोडलेली आहे. सध्याच्या व्यवस्थेनुसार चार वर्षांनंतर प्रत्येक बॅचमधील जास्तीत जास्त २५ टक्के अग्निवीरांना नियमित सैनिक बनण्याची संधी मिळते. त्यांचे कार्यप्रदर्शन, पात्रता आणि सैन्याच्या गरजा पाहून निवड होते.

जानेवारी २०२६ मध्ये सैन्याच्या गाईडलाईनबद्दल समोर आलेल्या माहितीनुसार, नियमित सैनिक बनू इच्छिणाऱ्या अग्निवीरांना निवड प्रक्रिया पूर्ण होईपर्यंत आणि अंतिम निकाल लागेपर्यंत अविवाहित राहावे लागेल. या काळात लग्न केले तर तो नियमित कॅडरसाठी अपात्र ठरू शकतो. चार वर्षांनंतर या निवडीला साधारण चार ते सहा महिने लागू शकतात, असेही त्यात सांगितले होते. त्या काळात अर्ज, मूल्यांकन आणि अंतिम निवड पूर्ण होते. नियमित सैनिक म्हणून नियुक्ती मिळाल्यानंतर ते लग्न करू शकतात.

सूत्रांचे म्हणणे आहे की, या नियमात बदल होऊ शकतो. दोन वर्षांच्या वाढीच्या काळात अग्निवीरांना लग्नाच्या नियमात सूट देण्याचा विचार सुरू आहे. संरक्षण सूत्रांच्या माहितीनुसार, या अतिरिक्त काळात अग्निवीरांच्या कुटुंबाशी आणि वैयक्तिक आयुष्याशी संबंधित बाबींचाही विचार होत आहे. मात्र अंतिम नियम आणि अधिकृत मार्गदर्शक तत्त्वे अजून स्पष्ट झालेली नाहीत.

त्यामुळे चार वर्षे पूर्ण होताच अग्निवीर लग्न करू शकतील, असे आज सांगता येणार नाही. सहा वर्षे अविवाहित राहणे बंधनकारक असेल, असेही सांगता येणार नाही.

चार वर्षांनंतर दोन मार्ग असतील. पहिल्या टप्प्यात सुमारे २५ टक्के अग्निवीरांची नियमित कॅडरसाठी निवड झाली, तर कायमस्वरूपी सैनिक म्हणून नियुक्ती मिळाल्यानंतर ते लग्न करू शकतील. उर्वरित ७५ टक्के अग्निवीरांना दोन वर्षांचा अतिरिक्त सेवा काळ निवडता येईल. वाढ स्वीकारणाऱ्यांना नव्या सेवा काळाचे नियम पाळावे लागतील. त्या काळात लग्नाची परवानगी असेल का, हे येणाऱ्या अधिकृत मार्गदर्शक तत्त्वांतून कळेल. सहा वर्षांनंतर नियमित सैनिक बनू इच्छिणाऱ्यांना पुन्हा ठरलेल्या निवड मानकांवर खरे उतरावे लागेल.

जे अग्निवीर वाढ घेणार नाहीत आणि सेवेतून बाहेर पडतील, त्यांनी नियमित कॅडरसाठी अर्ज केला तर अविवाहित राहण्याची अट लागू होऊ शकते. लग्नाचा निर्णय घेण्याआधी आपल्या सेवेची स्थिती आणि निवड प्रक्रियेचे नियम तपासून घ्यावेत.