८ ऑक्टोबरला हवाई दल दिन: १९३२ मधील स्थापनेपासून आपत्तीतील मदतीपर्यंतचा प्रवास

भारतीय हवाई दल दिन दरवर्षी ८ ऑक्टोबर रोजी साजरा केला जातो. आपल्या आकाशाचे रक्षण करणाऱ्या, सीमेवर रात्रंदिवस डोळ्यांत तेल घालून पहारा देणाऱ्या आणि संकटाच्या वेळी लोकांचे प्राण वाचवणाऱ्या हवाई दलाचा गौरव या दिवशी केला जातो. प्रत्येक भारतीयासाठी हा दिवस अभिमानाचा आणि आदराचा आहे.

हवाई दलाची स्थापना १९३२ मध्ये झाली. आज जगातील उत्तम आणि अत्याधुनिक हवाई दलांमध्ये त्याची गणना होते. 'नभः स्पृषम् दीप्तम्' म्हणजेच आकाशाला स्पर्श करणारे तेज, हे दलाचे ब्रीदवाक्य आहे. ते नुसते शब्द नाहीत, तर प्रत्येक वायुवीराच्या अंगातील धैर्य आणि निष्ठा यांचे प्रतीक आहे.

८ ऑक्टोबर १९३२ रोजी ब्रिटिश राजवटीत 'रॉयल इंडियन एअर फोर्स' म्हणून या दलाची पायाभरणी झाली. सुरुवातीला मोजकी विमाने आणि बोटांवर मोजता येतील इतकेच हवाई सैनिक होते. तिथून सुरू झालेला प्रवास आज मोठ्या आणि आधुनिक रूपात पोहोचला आहे. १९५० मध्ये भारताला प्रजासत्ताकाचा दर्जा मिळाल्यानंतर 'रॉयल' हा शब्द काढण्यात आला आणि अधिकृत नाव 'भारतीय हवाई दल' झाले.

स्वातंत्र्यानंतर झालेल्या प्रत्येक युद्धात, म्हणजे १९४७-४८ चे युद्ध, १९६५ चे भारत-पाक युद्ध, १९७१ चे बांगलादेश मुक्ती युद्ध आणि १९९९ चे कारगिल युद्ध, हवाई दलाने आपल्या पराक्रमाने शत्रूला जेरीस आणले.

आजचे हवाई दल परंपरेने समृद्ध आहेच, पण तंत्रज्ञानातही खूप पुढे आहे. गाझियाबादमधील हिंडन हवाई तळासह देशभरातील विविध तळांवर एअर शो आणि संचलन होतात, त्यात ही ताकद दिसते. राफेल (Rafale), सुखोई-३० एमकेआय (Sukhoi Su-30MKI), मिराज-२००० (Mirage 2000) आणि स्वदेशी बनावटीचे तेजस (Tejas) ही लढाऊ विमाने आकाशात चित्तथरारक कसरती करतात, तेव्हा पाहणाऱ्यांचे डोळे विस्फारतात.

याशिवाय सी-१७ ग्लोबमास्टर (C-17 Globemaster), सी-१३०जे सुपर हर्क्युलिस तसेच चिनूक आणि अपाचे ही अत्याधुनिक हेलिकॉप्टर्स यांमुळे दलाची वाहतूक आणि लढाऊ क्षमता कितीतरी पटीने वाढते.

हवाई दलाचे काम फक्त युद्धापुरते मर्यादित नाही. देशावर किंवा शेजारील देशांवर नैसर्गिक आपत्ती आली की हवाई दल सर्वात आधी मदतीला धावते. उत्तराखंडमधील भीषण पूर, केरळमधील जलप्रलय, तसेच कोरोना महामारीच्या काळात प्राणवायू (ऑक्सिजन) आणि वैद्यकीय सामग्रीची वाहतूक अशा प्रसंगी वायुवीरांनी स्वतःच्या जिवाची पर्वा न करता लाखो लोकांचे प्राण वाचवले आहेत.

हा दिवस केवळ लष्करी उत्सव नाही, तर सारा देश एकत्र येऊन सैनिकांबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा प्रसंग आहे. आपण घरात निवांत झोपतो, तेव्हा आपल्या डोक्यावर हवाई दलाची विमाने अहोरात्र पहारा देत असतात. मातृभूमीच्या रक्षणासाठी प्राण पणाला लावणाऱ्या सर्व अमर जवानांना आणि सैनिकांना या दिवशी सलाम केला जातो.