ब्रश करताना संपूर्ण टूथब्रश गिळला; नवी मुंबईत एंडोस्कोपीने बाहेर काढला

रोजच्यासारखाच सकाळी उठून दात घासायला गेलेल्या एका ५३ वर्षांच्या पुरुषाच्या बाबतीत २९ सप्टेंबरला धक्कादायक प्रकार घडला. दात घासताना त्यांनी चुकून पूर्ण टूथब्रशच गिळला. हा ब्रश नंतर नवी मुंबईच्या मेडिकवर हॉस्पिटल्समधील डॉक्टरांनी एंडोस्कोपीच्या मदतीने बाहेर काढला.

त्या रुग्णाने सांगितले की ते ब्रशने जीभही साफ करायचे. जिभेवर फिरवत असलेला ब्रश अचानक निसटला आणि घशातून खाली गेला. तो काही अंतर आत गेला होता. त्यांनी तो काढण्याचा प्रयत्न केला, पण जमले नाही. मदतीसाठी ओरडले, पण आवाज नीट फुटला नाही. सुदैवाने मुलगी काय झाले ते बघायला आली. काय झाले हे त्यांनी हातवाऱ्यांनी समजावले. मुलीने तोंडात हात घालून ब्रश काढायचा प्रयत्न केला, पण तिलाही जमले नाही. दोघांचा प्रयत्न काही मिनिटे चालू होता.

घाबरलेल्या अवस्थेतही घरच्यांनी धीर सोडला नाही. ते शेजाऱ्यांच्या घरी गेले आणि शेजारी त्यांना एका डॉक्टरकडे घेऊन गेले. त्या क्लिनिकमध्ये जाऊनही ब्रश अडकलेलाच राहिला. त्यानंतर रुग्णाला नवी मुंबईतील मेडिकवर हॉस्पिटल्समध्ये नेण्यात आले.

मंगळवारी सकाळी मेडिकवर हॉस्पिटल्समध्ये झालेल्या पत्रकार परिषदेत तेथील वैद्यकीय पथकाने ही "अतिशय असामान्य वैद्यकीय आपत्कालीन स्थिती" होती, असे सांगितले. मेडिकवर हॉस्पिटल्स, नवी मुंबई येथील कन्सल्टंट गॅस्ट्रोएंटेरोलॉजिस्ट, हेपॅटोलॉजिस्ट आणि थेरप्युटिक एंडोस्कोपिस्ट डॉ. राव‌साहेब राठोड यांच्या नेतृत्वाखालील पथकाने तातडीने उपचार सुरू केले.

डॉ. राठोड यांनी परिषदेत सांगितले की ब्रश गिळल्यानंतर सुमारे तीन ते चार तासांनी रुग्ण सौम्य पोटदुखीची तक्रार घेऊन रुग्णालयात आला. प्रकार असामान्य असल्याने पुढची तपासणी केली आणि एंडोस्कोपीत रुग्णाच्या पोटात १९ सेंटीमीटर (सुमारे ७ इंच) लांबीचा टूथब्रश अडकलेला दिसला. डॉ. राठोड यांच्या म्हणण्यानुसार टूथब्रश लांब आणि कडक असतो, त्यामुळे पचनमार्गातून पुढे सरकवणे अवघड असते. त्यामुळे इजा होऊ शकते किंवा अरुंद जागी तो अडकू शकतो.

डॉ. राठोड यांनी सांगितले की एंडोस्कोपीने सुमारे ३० मिनिटांत तो काढायचे ठरवले होते. मात्र ब्रश कडक, सरळ आणि पोटात आडवा पडलेला असल्याने तो पकडणे आणि पचनमार्गाच्या नैसर्गिक वळणांतून सरकवणे आव्हानात्मक होते. एंडोस्कोपच्या टोकाला हूड लावून त्याने ब्रशचे एक टोक धरले आणि तो हळूहळू ओढण्यात आला.

रुग्णाला थोड्या वेळासाठी जनरल ॲनेस्थेशिया देण्यात आला होता. तरीही ब्रश जठर आणि अन्ननलिका जिथे मिळतात त्या ठिकाणी अडकला. डॉ. राठोड यांच्या सांगण्यानुसार वारंवार हालचाली करून आणि रुग्णाची स्थिती बदलून तो तेथून पुढे नेण्यात पथकाला यश आले. त्यानंतर तो घशातील अन्ननलिकेच्या वरच्या स्फिंक्टरजवळ आणि पोस्टक्रिकॉइड भागात अडकला. वस्तू कडक असल्याने अन्ननलिकेच्या वळणांप्रमाणे वाकत नव्हती, म्हणून आणखी काळजीपूर्वक हालचाली कराव्या लागल्या आणि शेवटी ती तोंडावाटे संपूर्ण बाहेर काढली गेली.

नंतरच्या एंडोस्कोपीत वरच्या किंवा खालच्या स्फिंक्टरला कोणतीही इजा झाली नसल्याचे दिसले. रुग्णाची लक्षणे कमी झाली आणि रिकव्हरी रूममध्ये निरीक्षणात ठेवल्यानंतर प्रक्रियेनंतर तीन ते चार तासांत त्यांना स्थिर अवस्थेत घरी सोडण्यात आले.

डॉक्टरांचे आणि हितचिंतकांचे, तसेच पत्नी आणि दोन मुलींच्या कुटुंबाचे आभार मानताना रुग्ण म्हणाले की त्या दिवशी दुपारी २.४० वाजता त्यांना ऑपरेशन थिएटरमध्ये नेण्यात आले आणि संध्याकाळी उशिरा ते घरी पोहोचले. आता ते टूथब्रश फक्त दात घासण्यासाठी वापरतात, जीभ साफ करण्यासाठी नाही. श्वास घेता येणार नाही याची भीती वाटली होती, असे सांगून, देवाचे आणि मदत करणाऱ्या सर्वांचे आभार मानले, कारण त्यामुळे आणखी एक दिवाळी बघायला मिळणार आहे, असे ते म्हणाले.

डॉक्टरांनी सांगितले की अनेक जण चुकून माशाचे काटे, टूथपिक किंवा चिकूच्या बिया गिळतात आणि त्यांना तातडीने उपचार लागतात. मात्र पूर्ण टूथब्रश गिळणे हा दुर्मिळ आणि भीतीदायक प्रकार आहे. उपचारात उशीर झाला तर आतड्याचा मार्ग बंद होणे आणि छिद्र पडणे यांसारखे त्रास होण्याची शक्यता वाढते, असे डॉक्टरांनी म्हटले.

टूथब्रश किंवा तशी मोठी वस्तू चुकून गिळली गेल्यास घरगुती उपाय करण्याऐवजी लगेच वैद्यकीय मदत घ्यावी, असा सल्ला डॉक्टरांनी दिला. उलटी करवण्याचा किंवा अन्न खाऊन वस्तू खाली ढकलण्याचा प्रयत्न केल्यास घसा किंवा अन्ननलिकेला इजा, रक्तस्राव होऊ शकतो किंवा वस्तू अधिक घट्ट अडकू शकते, असेही त्यांनी सांगितले. वेळेवर उपचार हाच रुग्णाच्या सुरक्षिततेचा मुख्य मार्ग आहे, असे डॉक्टरांचे म्हणणे आहे.