मुंबईत पावसानंतरच्या उकाड्याचा प्राण्यांना फटका; पाळीव प्राणी, पक्ष्यांच्या उपचारांत वाढ

पावसाळा संपल्यानंतरही मुंबईत उकाडा कायम असून त्याचा फटका शहरातील प्राण्यांना बसत आहे. परळ येथील बाई साकरबाई दिनशॉ पेटिट (BSDP) हॉस्पिटल फॉर अॅनिमल्समध्ये या महिन्यातच उच्च तापमानामुळे तब्बल 25 कुत्री, 10 मांजरी, 38 घारी, 47 कबुतरे आणि 15 कावळे उपचारांसाठी आणण्यात आले. मात्र त्यापैकी फक्त एकाचा मृत्यू झाल्याची नोंद आहे.

BSDP हॉस्पिटलचे व्यवस्थापकीय डॉक्टर मयूर डांगर यांनी सांगितले की, या महिन्यात रुग्णालयात आलेल्या एकूण प्रकरणांपैकी 20 ते 30 टक्के प्रकरणे उष्णतेशी संबंधित होती. उन्हाळ्यात आणि ऑक्टोबरमध्ये अशी प्रकरणे नेहमीच दिसतात, पण यंदा तापमान जास्त असल्यामुळे त्यांची संख्या वाढली आहे, असे ते म्हणाले. शहरात दूषित पाणी प्यायलेली कुत्री आणि मांजरी कावीळ झाल्यामुळेही रुग्णालयात आणली गेली, असेही त्यांनी सांगितले.

खासगी पशुवैद्यकांनीही विशेषतः ऑक्टोबरमध्ये रुग्णसंख्या वाढल्याकडे लक्ष वेधले आहे. ज्येष्ठ पशुवैद्यक डॉ. शैलेश पेठे यांच्या म्हणण्यानुसार, उष्णतेच्या ताणामुळे आणलेल्या रुग्णांमध्ये 25 टक्के वाढ झाली असे म्हणता येईल, आणि ऑक्टोबरचा पहिला आठवडा विशेष वाईट होता.

डॉ. पेठे यांनी स्पष्ट केले की, दाट केस असलेल्या परदेशी जातीच्या कुत्र्यांना या लक्षणांचा जास्त त्रास होऊ शकतो. फिरायला बाहेर पडतानाही उष्णतेचा परिणाम त्यांच्या तब्येतीवर होतो. कुत्रे पुरेसे पाणी पित नाहीत आणि उष्णतेमुळे शरीरातील पाणी कमी होणे तसेच मूत्रपिंडाच्या समस्या होऊ शकतात. मात्र मालकांनी लगेच लक्ष दिले तर या अडचणींवर उपाय करता येतो, असेही ते म्हणाले.

पशुवैद्यकांच्या म्हणण्यानुसार लहान-मोठ्या सर्वच प्राण्यांना उष्णतेचा त्रास होऊ शकतो. अंधेरीतील पशुवैद्यक डॉ. हितेश स्वाली यांनी सांगितले की, झोपडीत राहणारे अनेक प्राणी त्रस्त आहेत, तर कायम एसी खोलीत राहणाऱ्या प्राण्यांना सांधेदुखी होते. प्रदूषणामुळे डोळ्यांतून पाणी येणारे प्राणीही पशुवैद्यकांकडे आणले जात आहेत, असे ते म्हणाले.

खासगी डॉक्टरांच्या म्हणण्यानुसार ऑक्टोबर ते डिसेंबर हा काळ त्यांच्या दवाखान्यांसाठी सहसा शांत असतो, पण गेल्या काही वर्षांत चित्र बदलले आहे. चेंबूर येथील पशुवैद्यक आणि वेदनातज्ज्ञ डॉ. दीपा कात्याल इंजिनीअर यांनी सांगितले की, उष्णतेचा परिणाम नेहमी थेट असतोच असे नाही. तापमान वाढले की परजीवी आणि जंतू झपाट्याने वाढतात, त्यामुळे अनेक संसर्गाची प्रकरणे दिसत आहेत.

त्या पुढे म्हणाल्या की, लोक कुत्र्यांना फिरायला नेण्याऐवजी तलावात घेऊन जातात आणि तिथे त्यांना कान व त्वचेचे संसर्ग होतात. एसी असलेल्या घरात प्राणी पुरेसे पाणी पित नाहीत, त्यामुळे कमी पाणी प्यायल्याने होणारा बद्धकोष्ठ, लघवीच्या मार्गाचे संसर्ग आणि हालचालीच्या अडचणी दिसतात. प्राण्यांना थेट उष्माघात झालेला नसेल, तरी उष्णतेचा परिणाम कायम राहतो, असे त्यांनी सांगितले.

PETA इंडियाच्या पशुवैद्यकीय सेवांच्या वरिष्ठ संचालक डॉ. मिनी अरविंदन यांनी सांगितले की, उष्ण महिन्यांत PETA इंडियाकडे दररोज किमान एका गंभीर उष्माघाताच्या प्रकरणाची माहिती येते, आणि उष्णतेच्या लाटेत त्यापेक्षा जास्त येते. आता हवेच्या प्रदूषणाचाही प्राण्यांवर गंभीर परिणाम होत असून आपल्याकडे येणाऱ्या आपत्कालीन प्रकरणांमध्ये वाढ होत आहे, असे त्या म्हणाल्या. खराब हवेमुळे डोळे, नाक आणि घशाला त्रास, खोकला, उलटीसारखे होणे, घरघर आणि श्वास घेण्यात अडचण होऊ शकते, असेही त्यांनी सांगितले.

डॉ. स्वाली आणि डॉ. पेठे यांच्याकडे दररोज उष्णतेशी संबंधित आजाराची संशयित पाच ते सात प्रकरणे येत आहेत. डॉ. पेठे यांच्या म्हणण्यानुसार त्यापैकी एक-दोन प्रकरणे सहसा उष्माघाताची असतात, तर उष्णतेशी संबंधित आजारांची नेहमीची संख्या तीन ते पाच असते. एका खासगी पशुवैद्यकाने सांगितले की, ते साधारणपणे दिवसाला सुमारे 50 पाळीव प्राणी तपासतात, पण तापमान वाढल्यामुळे ही संख्या आता सुमारे 70 झाली आहे.