पारेलमध्ये जागतिक पक्षाघात दिन: डॉक्टर म्हणतात, उपचारात प्रत्येक मिनिट महत्त्वाचा

जागतिक पक्षाघात दिनानिमित्त, म्हणजे २९ ऑक्टोबर रोजी, पारेल येथील ग्लेनीगल्स हॉस्पिटलमध्ये बुधवारी दुपारी पत्रकार परिषद झाली. कोणत्याही आजारात वेळेवर उपचार केल्याने चांगले परिणाम मिळतात, पण पक्षाघाताच्या बाबतीत वेळेला सर्वाधिक महत्त्व आहे, असे तिथे उपस्थित असलेल्या वरिष्ठ डॉक्टरांनी सांगितले.

तिसऱ्या मजल्यावरील खचाखच भरलेल्या सभागृहात डॉक्टरांच्या पथकाने सांगितले, "पक्षाघात ही वैद्यकीय आणीबाणी आहे, ज्यात प्रत्येक मिनिट महत्त्वाचा असतो. तरुणांमध्ये आणि कधीकधी बाळांमध्येही पक्षाघात दिसतो. तो गर्भापासून मृत्यूपर्यंत कधीही होऊ शकतो." वय वाढते तसे त्याचे प्रमाण जास्त असते, असेही डॉक्टरांनी नमूद केले.

डॉक्टरांनी पुढे म्हटले, "वेळेवर निदान, विशेष पक्षाघात उपचार आणि पुनर्वसन यामुळे जीव वाचू शकतात, पण सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे दीर्घकाळ टिकणारे अपंगत्व कमी होते." पक्षाघात झाल्यानंतर ४ ते ४.५ तासांत उपचार सुरू केले तर चांगले परिणाम मिळतात, तसेच २४ तासांत केलेले उपचारही फायद्याचे ठरू शकतात, असे सांगण्यात आले.

रुग्णालयातील न्यूरोलॉजी, स्ट्रोक आणि न्यूरोक्रिटिकल केअरचे रीजनल डायरेक्टर डॉ. शिरीष हस्तक म्हणाले, "आज जागतिक पक्षाघात दिन आहे, पण याला पक्षाघात समजून घेण्याचा किंवा तो टाळण्याचा दिवस म्हटले तर मला जास्त आनंद होईल." त्यांनी पक्षाघातातून बरे झालेले डॉ. (पीएचडी) कृष्णा नाईक यांचा उल्लेख केला. अचानक लक्षणे दिसली तर तो पक्षाघात असू शकतो हे नाईक यांनी ओळखले आणि ते वेळेत रुग्णालयात पोहोचले, त्यामुळे उपचार लवकर सुरू झाले.

रुग्णालयात पोहोचताच कोड स्ट्रोक सुरू करण्यात आला आणि १० मिनिटांत त्यांचा मेंदूचा एमआरआय झाला. त्यानंतर डॉ. हस्तक आणि त्यांच्या पथकाने त्यांना तपासले आणि आणखी १० मिनिटांत रक्ताची गाठ विरघळवणारे औषध दिले. अर्ध्या तासात त्यांच्या हाताची आणि पायाची ताकद परत आली. कालच्या दिवशी ते परिषदेत हसत फिरत होते आणि सगळ्यांशी हस्तांदोलन करत होते.

इंटरव्हेन्शनल न्यूरोलॉजिस्ट आणि न्यूरोसर्जन डॉ. नितीन डांगे यांनी सावध केले, "पक्षाघाताचे उपचार हा माझा ध्यास आहे. जागरूकता हेच सर्वस्व आहे. काही चुकतेय अशी शंका जरी आली तरी रुग्णालयात धावा. घरगुती उपाय करत बसू नका." रुग्णालयातील न्यूरोलॉजी, स्ट्रोक आणि न्यूरोक्रिटिकल केअरचे डायरेक्टर डॉ. पंकज अग्रवाल म्हणाले की मुख्य संदेश असा आहे की "स्ट्रोक = वेळ = मेंदू. पक्षाघात हा अनेक चेहऱ्यांचा राक्षस आहे."

प्रवीण खटू, सतीश निकम, डॉ. (पीएचडी) कृष्णा नाईक आणि तेजल भट या पक्षाघातातून बऱ्या झालेल्यांनी आपले अनुभव सांगितले. खटू यांचा उजवा हात आपोआप ओढला जाऊ लागला आणि हलू लागला, तसेच त्यांची दृष्टी बदलून वेगवेगळे रंग दिसू लागले, तेव्हा ते रुग्णालयात धावले. नाईक यांनी सांगितले की पारेलमधील एका नाक्यावर त्यांना थोडी चक्कर आली आणि हात कमजोर झाला, तेव्हा त्यांनी लक्षणे ओळखली आणि रुग्णालय गाठले.

निकम यांच्यावर न फुटलेल्या अॅन्युरिझमचे उपचार झाले आणि वेळेत कॅरोटिड स्टेंटिंग करण्यात आले. तेजल भट यांच्या डाव्या हाताला अशक्तपणा आला, संवेदना जाणवत नव्हती आणि अस्वस्थ वाटत होते, तेव्हा त्यांचे पती आदित भट त्यांना घाटकोपर येथील घरून पारेलच्या ग्लेनीगल्स हॉस्पिटलमध्ये घेऊन आले. तातडीच्या उपचारांमुळे सर्वांचे परिणाम चांगले राहिले आणि सर्वांना आता "फर्स्ट क्लास" वाटत आहे.

कन्सल्टिंग न्यूरोलॉजिस्ट डॉ. संगीता रावत यांनी प्रतिबंधावर भर दिला. चांगला समतोल आहार, व्यायाम, पुरेशी आणि चांगली झोप, रक्तदाब, मधुमेह आणि कोलेस्टेरॉल यांचे नियंत्रण व तपासणी, तसेच तंबाखू आणि धूम्रपानाला नकार हे महत्त्वाचे आहे, असे त्यांनी सांगितले. "कोणाला पक्षाघात का व्हावा, हा माझ्यासाठी खरा प्रश्न आहे," असे रावत म्हणाल्या.

कन्सल्टिंग न्यूरोलॉजिस्ट डॉ. कुशल भाटिया म्हणाले की पक्षाघाताचा परिणाम फक्त रुग्णावर नाही तर कुटुंबावरही होतो. कन्सल्टिंग न्यूरोलॉजिस्ट डॉ. मयूर घरत म्हणाले, "काही जणांना 'मिनी स्ट्रोक' होतो, ज्यात एखादे-दोन लक्षण दिसते आणि काही मिनिटांत जाते. तरीही त्याकडे दुर्लक्ष करू नये आणि तो का झाला हे तपासणे महत्त्वाचे आहे."

पक्षाघाताच्या लक्षणांसाठी BE FAST हे लघुरूप सांगण्यात आले. त्याच्या नावातच तत्परतेचे महत्त्व दिसते. B म्हणजे बॅलन्स: अचानक तोल किंवा समन्वय जाणे. E म्हणजे आयज: एका किंवा दोन्ही डोळ्यांची दृष्टी अचानक जाणे. F म्हणजे फेस: चेहऱ्याची एक बाजू लटकणे किंवा असमान दिसणे. A म्हणजे आर्म्स: हातात अचानक अशक्तपणा किंवा शरीराच्या एका बाजूला कमजोरी. S म्हणजे स्पीच: बोलण्यात, शब्द शोधण्यात किंवा व्यक्त होण्यात अडचण. T म्हणजे टाइम: तातडीने रुग्णवाहिका बोलवा आणि जवळच्या पक्षाघात उपचार सज्ज केंद्रात पोहोचा.