सफाई कामगारांना २०२८ पर्यंत हक्काची घरे, कुलाब्यात १४० घरांच्या चाव्या फडणवीसांच्या उपस्थितीत सुपूर्द

मुंबई स्वच्छ ठेवणाऱ्या सफाई कामगारांना आता शहरातच स्वतःचे घर मिळणार आहे. मुंबई महापालिकेच्या २९,००० सफाई कामगारांसाठी मोठी गृहनिर्माण मोहीम सुरू झाली असून, त्यांच्या वसाहतींचा टप्प्याटप्प्याने पुनर्विकास सुरू झाल्याचे शुक्रवारी कुलाब्यात जाहीर करण्यात आले. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी या कार्यक्रमात सांगितले की, २०२८ पर्यंत सफाई कामगारांना सेवा निवासस्थाने देण्याचे सरकारचे उद्दिष्ट आहे.

कुलाब्यातील राजवाडकर स्ट्रीटवरच्या पंचशील नगरमध्ये हा कार्यक्रम झाला. महापालिकेच्या आश्रय योजनेच्या दुसऱ्या टप्प्यात तिथे दोन इमारती उभ्या राहिल्या आहेत. त्यात प्रत्येकी ३०० चौरस फुटांच्या १४० नव्या सदनिका आहेत. प्रत्येक घरात स्वतंत्र स्नानगृह आणि शौचालय आहे. या सदनिकांचे उद्घाटन झाले आणि काही कामगारांना चाव्या देण्यात आल्या. ऐन दिवाळीच्या सुमारास झालेल्या या घोषणेमुळे पालिका कर्मचाऱ्यांसाठी खुशखबर आली, असे सांगितले जात आहे.

फडणवीस म्हणाले की, राज्य सरकार सफाई कामगारांना सेवा निवासस्थानांबरोबरच मालकी हक्काची घरेही देणार आहे. ही मोहीम आधीच सुरू झाली आहे आणि पुढे कामगारांना घराची चिंता राहणार नाही, असे ते म्हणाले. महापालिकेच्या कामाचे कौतुक करताना ते म्हणाले, "मुंबई महानगर पालिकेने उत्तम कामगिरी केली. आश्रय योजनेअंतर्गत वर्षानुवर्षे 150 चौरस फुटाच्या पडक्या घरामध्ये ज्या ठिकाणी सामूहिक संडासाची व्यवस्था होती, अनेक सोयी नव्हत्या, तिथे आमच्या शहर स्वच्छ ठेवणाऱ्या बंधू भगिनी व कर्मचाऱ्यांना 300 फुटांचं घर दिलं आहे." यासाठी त्यांनी महापौर, उपमहापौर आणि आयुक्तांचे अभिनंदन केले.

इमारतीबद्दल बोलताना मुख्यमंत्र्यांनी सांगितले की, ही महापालिकेने प्रीफॅब्रिकेटेड तंत्रज्ञानाने बांधलेली पहिलीच इमारत आहे. आतापर्यंत हे तंत्रज्ञान मुख्यतः मोठ्या खासगी इमारतींसाठीच वापरले जात होते. इमारतीचे आयुष्य सुमारे १०० वर्षांचे आहे आणि बांधकाम दर्जेदार आहे. जवळपास ३० ते ४० टक्के जागा मोकळी ठेवली आहे. रहिवाशांसाठी सामायिक सुविधा आहेत, तसेच एक सामूहिक हॉलही आहे. पुढची दहा वर्षे देखभाल विकासकच करणार आहे, त्यामुळे कामगार राहायला गेले तर त्यांना दहा वर्षे काही बघण्याची गरज पडणार नाही, अशी रचना पालिकेने केली आहे.

सफाई कामगार स्वतःच्या आरोग्याकडे लक्ष न देता सगळ्यांचे आरोग्य सांभाळतात, असे सांगून फडणवीस म्हणाले, "सफाई कामगार स्वतःच्या आरोग्याला प्राधान्य न देता मुंबईकरांच्या आरोग्याची काळजी घेतात. त्यांना प्रशस्त आणि दर्जेदार घरे देणे ही सरकारची जबाबदारी आहे." मात्र त्यांचे स्वतःचे आयुष्य खुराड्यासारख्या घरांत जात होते, असे ते म्हणाले. आशियातील श्रीमंत महापालिकांपैकी एक असलेल्या मुंबई महापालिकेचे कर्मचारी असे राहतात, ही अभिमानाची गोष्ट नाही, असेही ते म्हणाले. आजचे चित्र पाहून समाधान वाटले, चांगले जीवन मिळायलाच हवे आणि ते देण्याची सुरुवात झाली आहे, असे त्यांनी सांगितले. अशा योजना राबवताना अडचणी येतात, त्या दूर करण्यासाठी विधानसभा अध्यक्ष राहुल नार्वेकर यांनी मोठी मदत केली, नाहीतर दोन ते तीन वर्षे लागली असती, असे सांगून फडणवीस यांनी त्यांचेही अभिनंदन केले.

सरकारने सफाई कामगारांसाठी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर श्रम साफल्य योजना आणि वाल्मीकी गृहनिर्माण योजना आणल्याचेही त्यांनी सांगितले. सध्याच्या व्यवस्थेत सफाई कामगाराच्या जागी त्याच्या मुलाला नोकरी मिळाली की निवासस्थान मुलाच्या नावावर होते.

लाड-पागे समितीचा उल्लेखही मुख्यमंत्र्यांनी केला. ही समिती १९७३ मध्ये स्थापन झाली होती. पुढे न्यायालयाच्या निर्णयामुळे तिचे काम थांबले. त्यानंतर वारसा हक्काने नेमणुकीची पद्धत सुरू झाली आणि कामगारांच्या मुलांना वर्ग ३ मध्ये नोकरी मिळू लागली. पुन्हा अडचणी आल्यावर सरकारने कोर्टात लढा दिला आणि समितीच्या शिफारशी लागू करण्याची कायदेशीर लढाई जिंकली. २०१५ मध्ये शासन निर्णय काढून ही पद्धत पूर्ववत करण्यात आली. आवश्यक शैक्षणिक पात्रता असलेल्या कामगारांच्या मुलांना तृतीय श्रेणीच्या नोकऱ्या देण्याचा निर्णयही झाला आहे. कंत्राटी, रोजंदारी आणि बदली कामगार म्हणून काम करणाऱ्यांनाही किमान वेतन आणि इतर सुविधा मिळतील, असे फडणवीस यांनी सांगितले.

उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी सांगितले की, २९,००० सफाई कामगारांना सेवा निवासस्थाने देण्याच्या उपक्रमाचा पहिला टप्पा सुरू झाला आहे. मुंबईतील १४६ सफाई कामगार वसाहतींचा टप्प्याटप्प्याने पुनर्विकास होणार आहे. कामगारांना आजच्या १५० चौरस फुटांच्या जागेऐवजी ३०० चौरस फुटांची घरे मिळतील. बांधकाम लवकर व्हावे म्हणून पालिकेने प्रीफॅब्रिकेटेड तंत्रज्ञान स्वीकारले, असे ते म्हणाले. सफाई कामगारांना त्यांनी मुंबईचे खरे नायक म्हटले आणि कोविड-१९ च्या साथीत व पावसाळ्यात शहर स्वच्छ ठेवण्यातील त्यांच्या कामाचे कौतुक केले. अनेक कामगार मुंबईबाहेर राहतात आणि रोज लोकल ट्रेनने प्रवास करतात, त्याचा त्यांच्या तब्येतीवर आणि कामावर परिणाम होतो, असे शिंदे यांनी निदर्शनास आणले. शहरातच घर मिळाले तर त्यांचे राहणीमान सुधारेल आणि मुंबई अधिक स्वच्छ व निरोगी व्हायला मदत होईल, असेही ते म्हणाले. कामगारांच्या मुलांना वैद्यकीय, अभियांत्रिकी, कायदा आणि वास्तुकला या क्षेत्रांत करिअर करता यावे, म्हणून महापालिकेने उच्च शिक्षणासाठी वेगळी योजना आखावी, अशी सूचनाही त्यांनी केली.

विधानसभा अध्यक्ष नार्वेकर म्हणाले की, पंचशील नगरमधील १४० सदनिकांच्या चाव्या देणे म्हणजे मुंबईतील २९,००० सफाई कामगारांना घरे देण्याच्या उपक्रमाची सुरुवात आहे. शहर स्वच्छ आणि निरोगी ठेवणाऱ्यांना सन्मानाचे घर मिळावे, यासाठी हे महत्त्वाचे पाऊल आहे. दोन इमारतींमध्ये मिळून १४० सदनिका असून १० लिफ्ट आणि इतर गरजेच्या सुविधा आहेत. परिसर स्वच्छ आहे, मुलांना अभ्यासासाठी सोय आहे आणि वेगवेगळ्या उपक्रमांसाठी जागाही ठेवली आहे, असे नार्वेकर यांनी सांगितले.

कार्यक्रमाला महापौर ऋतू तावडे, महापालिका आयुक्त अश्विनी भिडे तसेच इतर लोकप्रतिनिधी आणि अधिकारी उपस्थित होते. फीत कापून कार्यक्रमाची सुरुवात झाली आणि त्यानंतर पाहुण्यांनी नव्या इमारतींची पाहणी केली.

महापालिकेच्या आश्रय योजनेत तीन टप्प्यांत ३५ प्रकल्पांमधून ३० सफाई कामगार वसाहतींचा पुनर्विकास सुरू आहे. त्यात ३०० चौरस फुटांची ११,३७१ घरे आणि ६०० चौरस फुटांची ७७३ घरे आहेत.