मुंबईत दृष्टिहीनांसाठी खास गरबा, तर बार्सिलोनाच्या चाहत्यांचे बॉलिवूड पोस्टर चर्चेत

तारदेव येथील बॉम्बे दुर्गा बारी समितीमध्ये दुर्गा पूजेच्या शेवटच्या दिवशी महिलांनी सिंदूर खेळाची पारंपरिक प्रथा मोठ्या उत्साहात साजरी केली.

या नवरात्रात गरबा कार्यक्रमांमधून काही जणांना बाहेर ठेवले जात असल्याच्या बातम्या आल्या होत्या. पण त्याच वेळी आपल्याच शहरात एक चांगली गोष्ट घडली. टीम व्हिजन फाउंडेशनने १९ ऑक्टोबरला सायन येथे सर्वांना सामावून घेणारा गरबा आयोजित केला. त्यात जवळपास ६० दृष्टिहीन लोकांनी मोठ्या उत्साहाने गरब्याचे ताल धरले.

फाउंडेशनचे सदस्य सिद्धेश नायक यांनी सांगितले, "दृष्टिहीन असो वा नसो, या शहरातील प्रत्येकाला सण पूर्ण जोशात साजरा करण्याचा हक्क आहे. आमच्या ७० डोळस स्वयंसेवकांनी सहभागींना कार्यक्रमस्थळी पोहोचण्यापासून ते गरब्याच्या गोलात जागा शोधण्यापर्यंत प्रत्येक पावलावर मार्गदर्शन केले. थोडा आधार मिळाल्यावर त्यांना लगेच सूर गवसला."

रात्रीचे आकर्षण ठरले ते उत्तम पोशाख आणि उत्तम नृत्य यासाठीची बक्षिसे. सहभागींनी त्यासाठी चांगलीच चुरस केली. पखवाज, ऑक्टोपॅड, ड्रम्स आणि कीबोर्डवर रात्रीचा माहौल तयार करणारा वादकांचा संचही शहरातील दृष्टिहीन समुदायातलाच होता. नायक पुढे म्हणाले, "हे वादक अतिशय गुणी आहेत. त्यांच्यातले काही जण शहरात व्यावसायिक पातळीवरही वाजवतात. या समुदायात गुणांची कमतरता नाही."

नऊ दिवसांचा उत्सव संपल्यानंतर आता आणखी सामुदायिक सण सर्वसमावेशक करण्याचे मार्ग फाउंडेशन शोधत आहे. अशा कार्यक्रमांत सहभागींचे डोळे बनणाऱ्या स्वयंसेवकांच्या वाढत्या संघात सामील व्हायचे असेल, तर इन्स्टाग्रामवर @team.vision वर संपर्क साधता येईल.

मुंबईतील "क्लाउनसेलर" शीतल अग्रवाल शहरातील रुग्णालये आणि वृद्धाश्रमांत लोकांना हसवण्यासाठी ओळखल्या जातात. या आठवड्यात त्या घरापासून दूर इटलीत आहेत. प्रसिद्ध डॉ. हंटर "पॅच" अॅडम्स यांनी स्थापन केलेल्या नेपल्सच्या Gesundheit! Institute मधील कार्यशाळेसाठी त्या तिथे गेल्या आहेत. मनापासूनच्या हसण्याला भाषांतरकाराची गरज नसते, याचा आनंद त्यांना आहे.

त्यांनी इटलीतून लिहिले, "वृद्धाश्रमातील एका आजींबरोबर 'प्यार हुआ इकरार हुआ है' (श्री ४२०, १९५५) वर नाचणे हा माझ्या आवडत्या क्षणांपैकी एक होता. आम्ही नाचू लागलो, मग त्यांनी मला थांबायला खुणावले आणि खुर्चीतून उठून त्या नाचू लागल्या. मी थांबले तेव्हा त्यांना आणखी नाचायचे होते, म्हणून आम्ही थोडे आणखी नाचलो. असे छोटे छोटे क्षण होते. एका आजींनी मला टोचले आणि माझ्या प्रतिक्रिया पाहून हसल्या, वॉकर घेऊन नाचणे, कठपुतळ्यांशी खेळणे आणि फक्त हसू मिळावे म्हणून वेडेवाकडे चेहरे करणे."

जगभरातील क्लाउन्सच्या सहवासात दिवस घालवल्यानंतर नवे बेत आकाराला येण्याची शक्यता आहे. त्या म्हणाल्या, "जेवताना आम्ही जगाच्या वेगवेगळ्या भागांतील क्लाउन कलाकारांना भारतात आणून एकत्र शिकण्याच्या आणि क्लाउनिंग करण्याच्या शक्यतेबद्दल बोलू लागलो."

२० ऑक्टोबरच्या रात्री उशिरा झालेल्या एफसी बार्सिलोना आणि पॅरिस सेंट जर्मेन यांच्यातील सामन्याच्या स्क्रीनिंगमध्ये मुंबईचे बॉलिवूडवरील प्रेम पुन्हा दिसले. सामन्यात बार्सिलोनाचा ४-२ ने पराभव झाला, त्यामुळे चाहत्यांना जल्लोष करण्यासारखे फारसे नव्हते. पण अंधेरीतील त्या ठिकाणी त्यांनी लावलेल्या कल्पक पोस्टरांनी मात्र बाजी मारली.

इंग्लिश विंगर अँथनी गॉर्डन याला 'गॉर-डॉन' या पोस्टरमध्ये रागीट तरुणाच्या रूपात दाखवले होते. हे अमिताभ बच्चन यांच्या १९७८ च्या 'डॉन' चित्रपटाला दिलेले अभिवादन होते. दुसऱ्या पोस्टरवर "सबसे कमाल, सबसे धमाल, लामिन यामाल" ही हिंग्लिश घोषणा होती. दबावाखाली कोसळणाऱ्या संघासाठी ही मोठी भाषा वाटते का? तसे नाही. एफसीबी मुंबईचे संस्थापक सागर शिंदे आणि आनंद मिश्रा म्हणाले, "जिंको वा हरो, मरेपर्यंत आम्ही बार्सा."

नृत्यांगना मंजरी चतुर्वेदी यांच्यासाठी कव्वाली हा केवळ सादरीकरणाचा भाग राहिला नाही. दिल्लीतील निजामुद्दीनच्या जुन्या भिंतींपासून लखनऊ आणि पंजाबच्या मैदानांपर्यंत आणि मुंबईच्या बॉलिवूडपर्यंत कव्वालीने काळ आणि संस्कृतींचा प्रवास केला आहे. कव्वाली प्रोजेक्टमध्ये १४ वर्षांहून अधिक काळ काम केल्यानंतर चतुर्वेदी यांनी आपले संशोधन आणि अभ्यास 'Qawwali: The Call of Hearts in Love' (Om Books International) या नव्या पुस्तकात एकत्र आणला आहे. यात सखोल संशोधन, अभ्यास, मौखिक इतिहास, दृश्य स्मृती आणि प्रत्यक्ष सादरीकरणाचा अनुभव आहे. संगीताच्या क्षेत्रातील संशोधनात "एक नवा आयाम" असे त्यांनी या पुस्तकाचे वर्णन केले आणि परंपरा, स्मृती व वारसा यावर चर्चा सुरू झाल्याचे सांगितले.

शेवटी मुंबईची काही दृश्ये. माहीमहून दिसणारा मावळता सूर्य आणि त्याच्या चौकटीत बांद्रा वरळी सी लिंक. फाइव्ह गार्डन्स येथे अंग ताणून विसावा घेणारा एक माणूस. आणि खार रोड रेल्वे स्टेशनच्या प्लॅटफॉर्मवर सायकल फिरवणारा एक मुलगा.