दिवाळीपूर्वी नवी मुंबईत आवाज आणि हवेच्या प्रदूषणाच्या तक्रारींसाठी वॉर्डनिहाय हेल्पलाइन

दिवाळी तोंडावर आली असताना नवी मुंबई महानगरपालिकेने (NMMC) नागरिकांना पर्यावरणपूरक सण साजरा करण्याचे आवाहन केले आहे. आवाज आणि हवेच्या प्रदूषणाबाबत न्यायालयाने दिलेल्या मार्गदर्शक सूचना काटेकोरपणे पाळाव्यात, असेही महापालिकेने सांगितले. नियमांचे उल्लंघन होत असेल तर त्याची तक्रार करता यावी, म्हणून खास हेल्पलाइन क्रमांक आणि वॉर्डनिहाय ईमेल आयडी जाहीर करण्यात आले आहेत.

हे आवाहन मुंबई उच्च न्यायालयाच्या 15 ऑक्टोबर 2026 च्या निर्देशांनुसार आहे. न्यायालयाने स्वतःहून दाखल केलेल्या जनहित याचिका (PIL) क्रमांक 01/2026 मध्ये हे निर्देश दिले होते. महानगरपालिका, महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ आणि पोलीस विभाग यांनी आवाज आणि पर्यावरण प्रदूषणाच्या तक्रारी स्वीकारण्यासाठी विशेष दूरध्वनी क्रमांक आणि वॉर्डनिहाय ईमेल पत्ते द्यावेत, असे न्यायालयाने सांगितले होते.

फटाके फोडण्याची वेळ संध्याकाळी 7 ते रात्री 10 एवढीच आहे. नॅशनल ग्रीन ट्रिब्युनलच्या 3 नोव्हेंबर 2023 च्या आदेशानुसार आणि मुंबई उच्च न्यायालयाच्या निर्देशांनुसार या वेळेतच फटाके फोडण्यास परवानगी आहे. फटाके तयार करणारे, विकणारे आणि ग्राहक यांना NMMC ने आठवण करून दिली आहे की, 125 dB (AI) पेक्षा जास्त आवाज करणारे फटाके भारत सरकारच्या 5 ऑक्टोबर 1999 च्या अधिसूचना G.S.R. 682(E) नुसार बंद आहेत.

बेरियम सॉल्ट, लिथियम, आर्सेनिक, लेड आणि मरकरी यांसारखी हानिकारक रसायने असलेल्या फटाक्यांवरही सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशांनुसार बंदी आहे. ही रसायने विषारी प्रदूषक सोडतात, जे माणसे, प्राणी आणि झाडे यांना हानी पोहोचवू शकतात.

फटाक्यांचा हवेच्या गुणवत्तेवर काय परिणाम होतो, याकडेही महापालिकेने लक्ष वेधले आहे. मुंबईचा सरासरी हवा गुणवत्ता निर्देशांक (AQI) साधारणपणे सुमारे 91 असतो. दिवाळीत फटाक्यांच्या प्रदूषणामुळे तो सुमारे 212 पर्यंत वाढला आहे. वाढलेले हवेचे प्रदूषण श्वसनाचा त्रास वाढवू शकते आणि आरोग्याला धोका निर्माण करू शकते, विशेषतः दुर्बल लोकांसाठी.

उच्च न्यायालयाच्या निर्देशांनंतर NMMC ने आपल्या आपत्ती व्यवस्थापन विभागाची मोबाइल हेल्पलाइन आणि सर्व वॉर्ड कार्यालयांचे अधिकृत ईमेल पत्ते आवाज आणि पर्यावरण प्रदूषणाच्या तक्रारींसाठी निश्चित केले आहेत. रहिवासी खालील क्रमांकांवर आणि ईमेल पत्त्यांवर संपर्क साधू शकतात.

बेलापूर: 8976954881, [email protected]. नेरुळ: 8976954882, [email protected]. वाशी: 8976954884, [email protected]. तुर्भे: 8976954883, [email protected].

कोपरखैरणे: 8976954885, [email protected]. घणसोली: 8976954886, [email protected]. ऐरोली: 8976954887, [email protected]. दिघा: 8976954889, [email protected].

टोल-फ्री तक्रार हेल्पलाइन क्रमांक 1800222309 आणि 1800222310 हे आहेत.

फटाके विकणाऱ्यांना महापालिकेने बंदी घातलेली उत्पादने विकू नयेत, असे बजावले आहे. परवानगी असलेले फटाके फक्त NMMC ने अधिकृत केलेल्या जागांवरच विकले जावेत, याची खात्री करण्यास सांगितले आहे. एक्सप्लोझिव्हज ॲक्ट 1884 आणि एक्सप्लोझिव्हज रूल्स 2008 यांचे पालन सर्व परवानाधारक विक्रेत्यांना करावे लागेल.

न्यायालयाच्या निर्देशांची अंमलबजावणी करण्याची जबाबदारी पोलीस अधिकाऱ्यांची असेल, असे NMMC ने म्हटले आहे. संबंधित वॉर्डचे सहायक आयुक्त आपापल्या हद्दीत नियमपालनावर लक्ष ठेवतील. शैक्षणिक संस्थांनाही विद्यार्थ्यांना फटाक्यांमुळे होणाऱ्या पर्यावरणीय नुकसानाची जाणीव करून देण्यास सांगण्यात आले आहे. अंमलबजावणीच्या पद्धती आणि दंडाची माहिती NMMC च्या अधिकृत वेबसाइटवर www.nmmc.gov.in येथे प्रसिद्ध केली आहे.

महाराष्ट्र सरकारच्या 'माझी वसुंधरा अभियान', 'स्वच्छ सर्वेक्षण 2026' आणि 'स्वच्छ वायु सर्वेक्षण' या उपक्रमांतर्गत महापालिकेने दिवाळी हरित आणि प्रदूषणमुक्त साजरी करण्याचे आवाहन केले आहे. प्लास्टिकच्या सजावटीच्या दिव्यांच्या माळांऐवजी पारंपरिक मातीचे दिवे वापरावेत, फटाके टाळून आवाजाचे प्रदूषण कमी करावे, असे सांगितले आहे. प्लास्टिकच्या सजावटीऐवजी कागदाचे किंवा कापडाचे आकाशकंदील वापरावेत, प्लास्टिक पिशव्यांऐवजी कापडी किंवा कागदी पिशव्या न्याव्यात, झाडांवर विजेचे दिवे लावणे टाळावे आणि सणाच्या सजावटीसाठी पुनर्वापर होणाऱ्या व टाकाऊ वस्तू वापराव्यात, असेही आवाहनात म्हटले आहे.