वर्ध्यातील ११ जलाशयांत केवळ ६७ टक्के साठा; उन्हाळ्यापूर्वीच पाणीटंचाईची भीती

यंदा पावसाळ्याच्या दिवसांत वर्धा जिल्ह्यात अपेक्षेपेक्षा कमी पाऊस पडला आणि त्याचा थेट परिणाम धरणांतील पाणीसाठ्यावर झाला आहे. जिल्ह्यातील ११ मोठ्या व मध्यम जलाशयांमध्ये सध्या केवळ ६७ टक्के उपयुक्त साठा उपलब्ध आहे. गेल्या वर्षी ऑक्टोबरअखेरपर्यंत हे सर्व जलाशय १०० टक्के भरलेले होते. त्या तुलनेत यंदा पाणीसाठ्याची स्थिती चिंताजनक बनली आहे.

या परिस्थितीमुळे उन्हाळा सुरू होण्यापूर्वीच जिल्ह्याला जलसंकटाचा सामना करावा लागेल, अशी भीती व्यक्त होत आहे.

वर्धा जिल्ह्यात बोर, निम्न वर्धा, धाम, पोथरा, पंचधारा, डोंगरगाव, मदन, मदन उन्नई, लाल नाला, वर्धा कार नदी आणि सुकळी लघु असे एकूण ११ जलप्रकल्प आहेत. या जलाशयांतील पाणी शेतीसाठी, पिण्याच्या पाण्याची गरज भागवण्यासाठी आणि वन्यप्राण्यांना प्यायला पाणी मिळण्यासाठी महत्त्वाचे असते. यंदा पावसाने अपेक्षित साथ दिली नाही, म्हणून अनेक प्रकल्पांत पुरेसा साठा जमा होऊ शकलेला नाही.

उपलब्ध आकडेवारीनुसार प्रकल्पनिहाय उपयुक्त साठा शिल्लक आहे तो असा: बोर ६४.४४ टक्के, निम्न वर्धा ७०.२१ टक्के, धाम ६८.०७ टक्के, पोथरा ८०.३१ टक्के, पंचधारा ३६.८० टक्के, डोंगरगाव ५७.५५ टक्के, मदन २०.७० टक्के, मदन उन्नई १७.९३ टक्के, लाल नाला ७८.५४ टक्के, वर्धा कार नदी ६०.५८ टक्के आणि सुकळी लघु ५४.९२ टक्के. म्हणजेच एकाही प्रकल्पात गेल्या वर्षीसारखा १०० टक्के साठा नाही. या यादीत पोथरा प्रकल्पात सर्वाधिक, तर मदन उन्नई आणि मदन प्रकल्पांत सर्वात कमी साठा आहे.

महाकाळी येथील धाम प्रकल्पाचे महत्त्व विशेष आहे. या प्रकल्पातून वर्धा शहर, पिपरी मेघे आणि आसपासच्या १४ गावांना पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा केला जातो. मात्र या प्रकल्पातही अपेक्षित साठा नसल्याने पुढच्या काळातील पाणीपुरवठ्याबद्दल चिंता व्यक्त केली जात आहे.

गेल्या वर्षी ऑक्टोबरअखेरपर्यंत अकराही जलाशयांमध्ये १०० टक्के उपयुक्त साठा होता. यंदाच्या स्थितीशी त्याची तुलना केली, तर पावसातील तूट किती परिणामकारक ठरली, हे या आकडेवारीतून स्पष्ट दिसते.

जलाशयांतील साठा नाममात्र असल्याने प्रशासनाने आणि नागरिकांनीही आतापासूनच पाणी वापराचे नियोजन करणे गरजेचे आहे. पाण्याची नासाडी टाळणे, उपलब्ध पाणी काटकसरीने वापरणे आणि जलसंधारणाच्या उपाययोजनांना प्राधान्य देणे आवश्यक आहे. तसे झाले नाही, तर उन्हाळ्यात पाणीटंचाईचे संकट अधिक तीव्र होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.