यवतमाळमध्ये पावसाची ओढ, रब्बीच्या सिंचनापुढे प्रश्न; जलाशयांमधील साठा सरासरीपेक्षा कमी

यवतमाळ जिल्ह्यात यंदा पावसाने बराच काळ ओढ दिली. त्याचा फटका फक्त खरीप पिकांनाच बसणार नाही, तर येणाऱ्या रब्बी हंगामावरही त्याचा परिणाम होण्याची शक्यता आहे. सप्टेंबरअखेर जिल्ह्यातील प्रमुख जलाशयांमध्ये मागील पाच वर्षांच्या सरासरीपेक्षा कमी पाणीसाठा आहे. त्यामुळे रब्बीच्या सिंचनाचा प्रश्न तयार होण्यासोबतच उन्हाळ्यातील पाणीटंचाईची तीव्रताही वाढण्याची शक्यता आहे. पावसाने ओढ दिल्याचा परिणाम आता जलाशयांच्या पाणीसाठ्यावरही स्पष्ट दिसत आहे.

२७ सप्टेंबरअखेरची आकडेवारी अशी आहे. जिल्ह्यातील ७३ प्रकल्पांमध्ये ७१७.५७ दलघमी उपयुक्त पाणीसाठा आहे. हा साठा या प्रकल्पांच्या एकूण उपयुक्त क्षमतेच्या ७६.८९ टक्के आहे. मात्र, याच तारखेची गेल्या ५ वर्षांची सरासरी ८७३.७५ दलघमी आहे. त्या तुलनेत यंदाचा साठा तब्बल १५६.१८ दलघमीने कमी आहे, म्हणजे सुमारे १७.९ टक्क्यांची तूट आहे.

गेल्या वर्षी याच तारखेला जिल्ह्यातील प्रकल्पांमध्ये ८९९.९९ दलघमी उपयुक्त पाणीसाठा होता. त्याच्याशी तुलना केली तर यंदाचा साठा १८२.४२ दलघमीने कमी आहे. पावसाळा आता शेवटच्या टप्प्यात असताना उपलब्ध पाणीसाठ्याबद्दल चिंता कायम आहे.

यंदाच्या पावसाळ्यात अनेक टप्प्यांत पावसाचा मोठा खंड पडला. त्यामुळे खरीप हंगामातील सोयाबीन, कापूस, तूर यांसह अनेक पिकांना पावसाच्या अनिश्चिततेचा फटका बसला. आता रब्बी हंगामासाठी जमिनीत पुरेसा ओलावा असेल का आणि सिंचनासाठी पाणी उपलब्ध असेल का, यावर प्रश्नचिन्ह आहे. काही प्रकल्पांमध्ये समाधानकारक साठा असल्याने पिण्याच्या पाण्याची समस्या तूर्तास नाही. तरीही मोठ्या प्रकल्पांतील तूट चिंतेची बाब ठरत आहे.

जिल्ह्यातील प्रमुख जलाशयांपैकी पूस, अरुणावती, बेंबळा, अधरपूस आणि अडाण या प्रकल्पांमध्ये मागील पाच वर्षांच्या सरासरीपेक्षा कमी साठा आहे. जिल्ह्यातील तीन मोठ्या प्रकल्पांचा उपयुक्त साठा ३०३.६८ दलघमी आहे. तो त्यांच्या ४४४.८७ दलघमी क्षमतेच्या ६८.२६ टक्के आहे.

मध्यम प्रकल्पांबाबत चित्र थोडे वेगळे आहे. गोकी, वाघाडी, सायखेडा, बोरगाव आणि नवरगाव यांसारखे मध्यम प्रकल्प पूर्ण क्षमतेने भरले आहेत. पण जिल्ह्याची पाणीस्थिती फक्त काही जलाशयांच्या साठ्यावर ठरत नाही. संपूर्ण जलसाठ्याची स्थिती आणि पुढच्या काळातील पाण्याची गरज, या दोन्हींचा विचार करणे आवश्यक आहे.

आता मध्यम आणि लघु प्रकल्पांची स्थिती पाहू. सात मध्यम प्रकल्पांमध्ये २११.६४ दलघमी, म्हणजे ८४.२४ टक्के उपयुक्त साठा आहे. या ७ प्रकल्पांची ५ वर्षांची सरासरी २४८.०३ दलघमी आहे, त्यामुळे यंदाचा साठा त्यापेक्षा ३६.३९ दलघमीने कमी आहे. तर ६३ लघु प्रकल्पांमध्ये २०२.२५ दलघमी, म्हणजे ८५.२७ टक्के साठा आहे.