नागपूर ग्रामीण पोलिसांची वडोदा हद्दीत कारवाई, कुजलेली सुपारी भरलेले ट्रक जप्त

नागपूर ग्रामीण पोलिसांनी कुजलेल्या आणि खराब सुपारीच्या कथित मोठ्या व्यवसायावर कारवाई केली आहे. त्यामुळे या व्यवसायाशी संबंधित लोकांमध्ये खळबळ उडाली आहे. वडोदा पोलीस स्टेशन हद्दीत पोलिसांनी छापा टाकला आणि अनेक ट्रकमध्ये भरलेली सुपारी जप्त केली. कारवाईदरम्यान एका गोदामावरही कारवाई झाल्याची माहिती समोर आली आहे. जप्त केलेल्या सुपारीचे नेमके प्रमाण, तिची गुणवत्ता, बाजारभाव आणि या व्यवसायाशी जोडलेल्या लोकांची भूमिका याचा तपास सुरू आहे.

ही कारवाई नागपूर ग्रामीणचे पोलीस अधीक्षक हर्ष पोद्दार यांच्या मार्गदर्शनाखाली आणि अपर पोलीस अधीक्षक शशांत गौड़ा यांच्या निर्देशानुसार झाली. प्रकरण गंभीर असल्यामुळे पोलिसांनी अन्न व औषध प्रशासनाच्या (FDA) पथकालाही तपासासाठी बोलावले आहे. पोलीस आणि FDA यांच्या संयुक्त तपासानंतरच सुपारीची खरी स्थिती, तिचा वापर आणि कथित बेकायदेशीर व्यवसायाचे पूर्ण चित्र स्पष्ट होईल.

नागपूर टुडेशी बोलताना पोलीस अधीक्षक हर्ष पोद्दार यांनी कारवाईला दुजोरा दिला. काही कुजलेली सुपारी जप्त केली असून FDA च्या पथकाला बोलावले आहे, दोन्ही विभाग मिळून पुढील तपास करत आहेत, असे त्यांनी सांगितले. अधिकाऱ्यांचा तपास पूर्ण झाल्यानंतरच जप्त मालाचे प्रमाण, संबंधित व्यापारी आणि इतर संभाव्य आरोपी यांच्याबद्दल अधिकृत माहिती समोर येऊ शकेल.

या प्रकरणात समोर येत असलेल्या माहितीनुसार, खराब सुपारीचा पुरवठा फक्त नागपूरपुरता मर्यादित नाही. नागपूरला केंद्र करून मध्य प्रदेश, छत्तीसगड, दिल्ली, कानपूर आणि इतर राज्यांत सुपारी पाठवली जाते, असा आरोप आहे. मात्र या कथित नेटवर्कचा खरा आकार, पुरवठ्याचे प्रमाण आणि त्यात सहभागी लोकांची भूमिका तपासानंतरच निश्चित होईल.

सुपारी व्यवसायाशी संबंधित सूत्रांचा दावा आहे की इंडोनेशिया, म्यानमार आणि कर्नाटकातून येणाऱ्या कमी दर्जाच्या सुपारीची खरेदी-विक्री करणारे मोठे जाळे सक्रिय आहे. नागपूरमध्ये रोज मोठ्या संख्येने ट्रकमधून सुपारी आणली जाते, असाही आरोप आहे. या दाव्यांना अजून स्वतंत्र दुजोरा मिळालेला नाही.

पोलिसांची ही कारवाई महत्त्वाची मानली जात आहे, कारण तपास एका गोदामापुरता किंवा काही ट्रकांपुरता न राहता सुपारीची खरेदी, वाहतूक, साठवण, बिलिंग आणि पुढील पुरवठा येथपर्यंत जाऊ शकतो. कागदपत्रांत गडबड किंवा अन्न सुरक्षा नियमांचे उल्लंघन आढळले, तर संबंधित व्यक्ती आणि आस्थापनांवर नियमानुसार कारवाई करण्याचा मार्ग खुला होऊ शकतो.

खराब किंवा दूषित सुपारीच्या वापराबद्दल आरोग्याशी संबंधित गंभीर चिंता आहेत. सुपारी आणि तंबाखू असलेल्या अनेक उत्पादनांचे सेवन तोंडाचा कर्करोग आणि इतर गंभीर आजारांच्या धोक्याशी जोडलेले आहे. त्यामुळे जप्त सुपारी कोणत्या दर्जाची आहे, ती माणसांच्या खाण्यासाठी अयोग्य आहे का आणि ती एखाद्या खाद्य उत्पादनाच्या निर्मितीत वापरली जाणार होती का, हे तपासणे महत्त्वाचे ठरते.

सूत्रांनुसार, ही सुपारी रजनीगंधा, विमल, पान पराग, मीठी सुपारी किंवा इतर उत्पादनांच्या निर्मितीसाठी किंवा पुरवठ्यासाठी वापरली जाणार होती का, हेही तपासात समोर येऊ शकते. सध्या कोणत्याही विशिष्ट ब्रँड किंवा उत्पादकाचा जप्त मालाशी संबंध अधिकृतपणे सिद्ध झालेला नाही. म्हणून या मुद्द्याची खातरजमा FDA चा तपास आणि संबंधित कागदपत्रांच्या तपासणीनंतरच होईल.

या कथित व्यवसायाबाबत बनावट GST बिले आणि करचोरीचे आरोपही केले जात आहेत. सुपारीची खरेदी-विक्री आणि वाहतुकीसाठी चुकीची किंवा बनावट बिले वापरली जातात, त्यामुळे सरकारी महसुलाचे नुकसान होऊ शकते, असा आरोप आहे. सूत्रांनी कर्नाटकातील शेट्टी नावाने सांगितल्या जाणाऱ्या एका व्यक्तीचा आणि इंदूरमधील निखिल नावाच्या व्यक्तीचा उल्लेख केला आहे. मात्र त्यांची भूमिका, व्यावसायिक संबंध आणि कथित बनावट बिलिंग नेटवर्कमधील सहभागाला स्वतंत्र दुजोरा मिळालेला नाही.

तपास यंत्रणांना बिले, ई-वे बिल, GST नोंदी, वाहतूक कागदपत्रे आणि पैशांच्या व्यवहारांच्या नोंदी तपासाव्या लागतील. करविषयक अनियमिततेचे पुरावे मिळाले, तर संबंधित विभागांचीही भूमिका महत्त्वाची ठरेल. सध्या करचोरीची रक्कम किंवा कुणाच्या गुन्हेगारी जबाबदारीबाबत कोणतीही पक्की अधिकृत आकडेवारी उपलब्ध नाही.

काही व्यापारी आणि वाहतूकदारांची नावे समोर आल्याचे सांगितले जात आहे. त्यात अनिल जैन, अनूप नगरिया आणि शिवनाथ या नावांचा उल्लेख होत आहे. मात्र या व्यक्तींविरुद्धच्या आरोपांना अधिकृत दुजोरा मिळालेला नाही आणि त्यांची भूमिका तपासाच्या निष्कर्षांवरच स्पष्ट होईल.

सुपारी कोणत्या व्यापाऱ्यांकडून घेतली, ती कोणत्या गोदामांत ठेवली, वाहतुकीची व्यवस्था कोणी केली आणि माल कोणत्या राज्यांत पाठवायचा होता, हे शोधणे पोलिसांसाठी महत्त्वाचे असेल. कागदपत्रांत गडबड आढळली, तर जबाबदारी ठरवण्यासाठी संबंधित नोंदींची तपासणी आवश्यक ठरेल.

सूत्रांनुसार, या प्रकरणात एखादा अधिकारी, लोकप्रतिनिधी, स्थानिक छोटे नेते, तथाकथित पत्रकार किंवा इतर कोणी संगनमतात असल्याचे आरोप होत आहेत. तपासात संगनमत, बेकायदेशीर वसुली किंवा संरक्षण दिल्याचे पुरावे मिळाले, तर संबंधित यंत्रणांना त्या दिशेनेही कारवाई करणे महत्त्वाचे ठरेल.

आता FDA च्या तपासाकडे विशेष लक्ष असेल. सुपारीचे नमुने घेऊन त्यांची गुणवत्ता, संभाव्य भेसळ, खराब होण्याची स्थिती आणि अन्न सुरक्षा मानकांचे पालन तपासले जाऊ शकते. जप्त मालाबाबत कोणत्या कायदेशीर तरतुदी लागू होतात, हे या निष्कर्षांमधून स्पष्ट होण्यास मदत होईल. गरज पडल्यास इतर विभागांशी समन्वय साधून कारवाईची व्याप्ती वाढवली जाऊ शकते.

आता पुढे काय, असा प्रश्न आहे. जप्त माल कुठून आला, तो शेवटी कुठे पोहोचवायचा होता, बिलिंगमध्ये गडबड होती का आणि या व्यवसायात किती लोक सामील आहेत, या प्रश्नांची उत्तरे नागपूर ग्रामीण पोलीस आणि FDA च्या संयुक्त तपासानंतरच मिळतील. सध्या कारवाईला पोलीस अधीक्षक हर्ष पोद्दार यांनी दुजोरा दिला असून तपास सुरू असल्याचे सांगितले आहे. निष्कर्षांनुसार पुढील कारवाई ठरेल.