स्टारलिंकच्या परवानगीला विलंब; एलॉन मस्क यांची X वर "पंतप्रधान अंबानी" म्हणत टीका

जगातील सर्वात श्रीमंत उद्योगपती एलॉन मस्क आणि भारतातील आघाडीचे उद्योगपती मुकेश अंबानी यांच्यातला वाद दिवसेंदिवस वाढत चालला आहे. मस्क यांनी X वर केलेल्या नव्या पोस्टमध्ये अंबानी यांचा उल्लेख थेट "पंतप्रधान अंबानी" असा करत टीका केली आहे. त्यामुळे हा वाद आणखी चिघळतो की काय, असा प्रश्न उभा राहिला आहे.

मस्क यांचे हे विधान त्यांच्या स्टारलिंक कंपनीची सॅटेलाइट इंटरनेट सेवा भारतात सुरू होण्यास होत असलेल्या विलंबावरून आले आहे. अंबानी यांना आपली मक्तेदारी कायम ठेवायची आहे आणि त्यामुळे स्टारलिंकला भारतात स्पर्धा करण्याची संधी मिळत नाही, असा थेट आरोप त्यांनी केला आहे.

मस्क यांनी त्यांच्या X या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर 9 ऑक्टोबर 2026 रोजी पोस्ट केली. त्यात त्यांनी लिहिले, "प्रिय पंतप्रधान अंबानी." पुढे उपहासाने त्यांनी म्हटले की, तुम्ही भारताचे खरे बॉस आहात हे लक्षात न आल्याबद्दल मी नम्रपणे माफी मागतो. भारतातील जनतेचे मक्तेदारीतून होणारे शोषण तुम्हाला कायम ठेवायला आवडेल, हे उघड आहे, पण तरीही स्टारलिंकला स्पर्धा करू देण्याचा विचार तुम्ही कराल का, असा सवाल त्यांनी केला.

सर्व देशांप्रमाणे भारतातही अनेक भागांत इंटरनेट पोहोचलेले नाही, असे मस्क यांनी या पोस्टमध्ये म्हटले आहे. त्यामुळे मुलांना शिक्षणाची संधी मिळत नाही आणि लहान व्यवसायांना आपला माल जागतिक बाजारपेठेत विकता येत नाही. स्टारलिंकमुळे त्यांचे आयुष्य चांगल्या दिशेने बदलेल, असे ते म्हणाले.

हा वाद स्टारलिंकच्या भारतातील प्रवेशाला झालेल्या विलंबामुळे निर्माण झाला आहे. एलॉन मस्क यांच्या स्पेसएक्स कंपनीची सॅटेलाइट इंटरनेट सेवा असलेली स्टारलिंक भारतात व्यवसाय सुरू करण्याच्या तयारीत बऱ्याच काळापासून आहे. कंपनीला आवश्यक परवाने मिळाले आहेत, मात्र व्यावसायिक सेवा सुरू करण्यापूर्वी आणखी काही मंजुऱ्या मिळणे बाकी आहे. त्यासाठी कंपनीचे प्रयत्न सुरू आहेत, पण काही कारणांमुळे ही कामे अडकून राहत आहेत.

मस्क यांच्या म्हणण्यानुसार, स्टारलिंक १६५ हून अधिक देशांमध्ये परवान्यांसह कार्यरत आहे आणि भारतातील नियमांचे पालन करण्यासाठी जवळपास पाच वर्षे प्रयत्न करत आहे. तरीही सेवा सुरू करण्याची परवानगी मिळण्यास होणारा विलंब ही मोठी समस्या आहे. काही मोठे व्यावसायिक गट बाजारातील आपले वर्चस्व टिकवण्यासाठी स्टारलिंकच्या भारतातील प्रवेशात अडथळे आणत आहेत, असा आरोप मस्क यांनी याआधीही केला आहे. मात्र त्यांनी आपल्या आरोपांच्या समर्थनार्थ अद्याप कोणताही सार्वजनिक पुरावा सादर केलेला नाही.

मुकेश अंबानी यांची रिलायन्स जिओ हे भारतीय दूरसंचार बाजारातील मोठे नाव आहे. जिओची सॅटेलाइट इंटरनेट कंपनी जिओसॅटकॉमही या क्षेत्रात उतरण्याची तयारी करत आहे. याशिवाय भारती ग्रुपचा पाठिंबा असलेली युटेलसॅट वनवेब हीदेखील याच क्षेत्रात आहे. म्हणजेच केवळ स्टारलिंकच नाही, तर इतर कंपन्याही भारतात सॅटेलाइट इंटरनेट सेवा सुरू करण्याच्या तयारीत आहेत. स्टारलिंकच्या प्रवेशामुळे या बाजारात स्पर्धा वाढू शकते.

मस्क यांच्या आरोपांनंतर भारत सरकारने स्पष्ट केले की, देशात कोणत्याही क्षेत्रात मक्तेदारीला प्रोत्साहन दिले जात नाही. केंद्रीय दळणवळण मंत्री ज्योतिरादित्य सिंधिया यांनी सांगितले की, सॅटेलाइट कम्युनिकेशनसाठी तीन कंपन्यांना परवाने मिळाले आहेत. त्यात स्टारलिंक, जिओसॅटकॉम आणि युटेलसॅट वनवेब यांचा समावेश आहे. परवाने मिळाले म्हणजे कंपन्या लगेच ग्राहकांना सेवा देऊ शकतात असे नाही. व्यावसायिक कामकाजासाठी त्यांना सुरक्षाविषयक आवश्यकता पूर्ण कराव्या लागतील. शिवाय स्पेक्ट्रम वाटप आणि संबंधित व्यवस्था अद्याप प्रलंबित आहेत.

सरकारच्या म्हणण्यानुसार, तिन्ही परवानाधारकांबाबत सुरक्षेशी संबंधित तपास सुरू आहे. त्यामुळे सरकारने स्टारलिंकला हेतुपुरस्सर लक्ष्य केल्याचे किंवा त्यांच्याशी भेदभाव केल्याचे आरोप फेटाळून लावले आहेत.