डोळ्यांचा मेकअप काढल्याशिवाय झोपल्यास जळजळ, संसर्गाचा धोका; डॉ. वरुण गुप्ता यांचा इशारा

दिवसभराचा थकवा, सणासुदीची धावपळ किंवा रात्री उशिरापर्यंत चाललेली पार्टी यामुळे चेहऱ्यावरचा मेकअप न काढताच झोपावंसं वाटतं. पण ही सवय डोळ्यांच्या आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकते. काजळ, आयलायनर, मस्कारा आणि आयशॅडो रात्रभर डोळ्यांवर राहिले तर जळजळ, कोरडेपणा, ॲलर्जी आणि संसर्गासारखे त्रास होऊ शकतात, असे सांगितले जाते. त्यामुळे झोपण्यापूर्वी डोळ्यांचा मेकअप नीट काढणे महत्त्वाचे आहे.

डोळा हा शरीरातला अतिशय नाजूक अवयव आहे आणि त्याच्या भोवतीची त्वचाही पातळ व संवेदनशील असते. पापण्यांच्या कडांवर मेबोमियन ग्रंथी असतात. त्यांच्यातून तयार होणारे तेल अश्रूंचा थर स्थिर ठेवते आणि डोळ्यांचा ओलावा टिकवते. काजळ, आयलायनर आणि मस्काऱ्याचे अवशेष या ग्रंथींची छिद्रे बंद करू शकतात. मग डोळे जास्त कोरडे वाटणे, सकाळी लाल दिसणे, जळजळ होणे किंवा डोळ्यात काहीतरी अडकल्यासारखे वाटणे अशा तक्रारी येऊ शकतात.

तेलग्रंथी बंद होण्याची शक्यता वाढल्यामुळे रांजणवाडी किंवा पापण्यांवर लहान गाठी येऊ शकतात. पापण्यांच्या केसांच्या मुळाशी मेकअपचे अवशेष साचले तर जिवाणू वाढण्यास अनुकूल परिस्थिती तयार होऊ शकते. त्यातून ब्लेफरायटिस म्हणजे पापण्यांच्या कडांना सूज येऊ शकते. यात पापण्यांना खाज येणे, जळजळ, लालसरपणा आणि केसांच्या मुळाशी खपल्या होणे अशी लक्षणे दिसू शकतात, आणि हा त्रास पुन्हा पुन्हा उद्भवूही शकतो.

झोपेत मेकअपचे सूक्ष्म कण डोळ्यात जाऊ शकतात. पापणीच्या आतल्या कडेला काजळ किंवा आयलायनर लावण्याची सवय असेल तर ही शक्यता जास्त असते. अशा कणांमुळे डोळ्यांना त्रास, ॲलर्जीची प्रतिक्रिया किंवा डोळ्याच्या पारदर्शक बाह्य पटलाला, म्हणजे कॉर्नियाला, इजा होण्याचा धोका निर्माण होऊ शकतो. सुकलेल्या मस्काऱ्याचे कणही डोळ्यात पडू शकतात. कृत्रिम पापण्या किंवा आयलॅश एक्स्टेंशन्स लावणाऱ्यांनी काळजी घ्यावी, कारण नीट स्वच्छता न ठेवल्यास धूळ आणि मेकअपचे अवशेष साचू शकतात. तसेच कृत्रिम पापण्या काढताना निष्काळजीपणा झाला तर नैसर्गिक पापण्यांनाही इजा होऊ शकते.

कॉन्टॅक्ट लेन्स वापरणाऱ्यांसाठी मेकअप न काढता झोपणे जास्त धोकादायक ठरू शकते. लेन्स वापरताना स्वच्छतेचे नियम पाळले नाहीत तर डोळ्यांच्या संसर्गाचा धोका वाढतो, आणि लेन्स घालून झोपल्यानेही कॉर्नियाच्या संसर्गाची शक्यता वाढू शकते. डोळे दुखणे, तीव्र लालसरपणा, प्रकाश सहन न होणे किंवा दृष्टी धूसर होणे अशी लक्षणे दिसली तर लगेच नेत्रतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा, असे सांगण्यात आले आहे.

डोळ्यांचा कोरडेपणा असलेले, डोळ्यांची ॲलर्जी किंवा ब्लेफरायटिसचा त्रास असलेले, कॉन्टॅक्ट लेन्स वापरणारे, ग्लिटरयुक्त आयशॅडो किंवा वॉटरप्रूफ मेकअप वापरणारे आणि पापणीच्या आतल्या कडेला काजळ किंवा आयलायनर लावणारे यांनी विशेष दक्षता घ्यावी. वॉटरप्रूफ मेकअप जास्त वेळ टिकतो, म्हणून तो काढताना योग्य उत्पादने वापरणे महत्त्वाचे आहे.

मेकअप काढण्याच्या पद्धतीबद्दल पुढील गोष्टी सांगितल्या आहेत. आधी हात स्वच्छ धुवावेत आणि कॉन्टॅक्ट लेन्स असतील तर त्या नीट काढाव्यात. डोळ्यांसाठी खास बनवलेला, शक्यतो सुगंधविरहित आणि संवेदनशील त्वचेला चालणारा रिमूव्हर निवडावा. रिमूव्हर लावलेला मऊ कापसाचा पॅड बंद पापण्यांवर काही सेकंद हलकेच ठेवल्यास मेकअप सहज विरघळतो. मेकअप पुसताना डोळे चोळू नयेत, पापण्यांची त्वचा जोरात घासू किंवा ओढू नये. वॉटरप्रूफ मेकअपसाठी डोळ्यांच्या भागाला योग्य असा तेलाधारित किंवा बाय-फेज रिमूव्हर वापरता येतो, फक्त तो डोळ्यात जाऊ नये याची काळजी घ्यावी. प्रत्येक डोळ्यासाठी वेगळा स्वच्छ कापसाचा पॅड वापरावा आणि मेकअप काढल्यावर चेहरा स्वच्छ पाण्याने धुवावा.

डोळ्यांच्या मेकअपची उत्पादने जुनी झाली किंवा त्यांची गुणवत्ता बदलली तर वापरू नयेत. मस्कारा उघडल्यानंतर साधारण 3 महिन्यांनी बदलण्याची शिफारस केली जाते. लिक्विड आयलायनरसाठी उत्पादनावरचा वापरकालावधी आणि उत्पादकाच्या सूचना पाळाव्यात. मेकअपची उत्पादने इतरांसोबत शेअर करू नयेत, ब्रश आणि ॲप्लिकेटर्स नियमित स्वच्छ ठेवावेत आणि डोळ्यांना त्रास देणारे किंवा ॲलर्जी आणणारे उत्पादन लगेच वापरणे थांबवावे.

मेकअप काढल्यानंतरही डोळे लाल राहिले किंवा सूज कायम राहिली, वेदना झाल्या, डोळ्यातून स्राव आला, प्रकाश सहन होईना किंवा दृष्टी धूसर झाली तर नेत्रतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. कॉन्टॅक्ट लेन्स वापरणाऱ्यांमध्ये ही लक्षणे दिसली तर तातडीने वैद्यकीय तपासणी आवश्यक आहे, असे मत डॉ. अग्रवालस् आय हॉस्पिटल, ठाणे येथील कॅटरॅक्ट आणि रिफ्रॅक्टिव्ह सर्जन डॉ. वरुण गुप्ता यांनी व्यक्त केले. डोळ्यांना त्रास होत असताना स्वतःहून आय ड्रॉप्स किंवा घरगुती उपाय वापरणे टाळावे, असेही सांगण्यात आले आहे.

थोडक्यात, थकव्यामुळे मेकअप न काढता झोपणे सोपे वाटले तरी त्याचा परिणाम डोळ्यांच्या आरोग्यावर होऊ शकतो. झोपण्यापूर्वी काही मिनिटे देऊन मेकअप नीट स्वच्छ केला तर जळजळ, कोरडेपणा आणि संसर्गाचा धोका कमी होण्यास मदत होऊ शकते.