डोळे चांगले दिसले तरी रेटिना खराब असू शकतो; मधुमेहींसाठी 'व्हिजन साथी' उपक्रम

आपल्याला दिसतंय म्हणजे डोळे एकदम ठीक आहेत, असं आपण सहज समजून चालतो. पण हे पूर्ण खरं नाही. डोळ्याच्या आत मागच्या बाजूला एक पडदा असतो, त्याला रेटिना म्हणतात. आपल्याला प्रत्यक्ष दिसायला मदत करणारा तोच आहे. बाहेरून डोळे चांगले दिसले तरी हा आतला पडदा खराब झालेला असू शकतो आणि ते आपल्याला कळतही नाही.

या माहितीनुसार भारतात मधुमेहाचे म्हणजेच शुगरचे पेशंट खूप वाढले आहेत. जवळपास १० कोटी लोकांना मधुमेह आहे. त्यापैकी १२ ते १६ टक्के लोकांच्या डोळ्यातील रेटिनावर त्याचा परिणाम झाला आहे. या स्थितीला डॉक्टर डायबेटिक रेटिनोपॅथी म्हणतात. सोप्या भाषेत मांडायचं तर नऊपैकी एका माणसाला शुगर आहे आणि शुगर असलेल्या सहापैकी एकाच्या डोळ्याला त्रास सुरू झाला आहे. पंचवीसपैकी एका माणसाची दृष्टी जाण्याच्या वाटेवर आहे. आणखी एक धक्कादायक आकडा म्हणजे ८ टक्के लोकांना आपल्याला शुगर आहे हेच माहीत नाही.

या आजाराचा सगळ्यात मोठा धोका म्हणजे तो हळूहळू वाढतो आणि सुरुवातीला काहीच लक्षण दिसत नाही. डोळा दुखत नाही, दिसणंही कमी होत नाही, त्यामुळे सगळं ठीक आहे असं माणसाला वाटतं. शुगर असलेल्या ८५ टक्के लोकांना शुगरमुळे डोळे जाऊ शकतात हे माहीतच नसतं, असं सांगितलं जातं. त्यांनी कधी रेटिनाची तपासणीही केलेली नसते. ते डॉक्टरकडे जातात तेव्हा ४५ टक्के लोकांची दृष्टी खूप कमी झालेली असते आणि तोवर वेळ निघून गेलेली असते. ज्यांना शुगर जास्त वर्षांपासून आहे, त्यांना धोका जास्त आहे. शुगर कंट्रोलमध्ये नसेल तर तो आणखी वाढतो.

याचा फटका फक्त त्या व्यक्तीला बसत नाही. डोळे गेले की माणूस काम करू शकत नाही, शिकू शकत नाही. त्याचा परिणाम त्याच्या घरावर आणि देशावरही होतो. एका अंदाजानुसार डोळ्याच्या या आजारामुळे भारताचं दरवर्षी जवळपास ५० हजार कोटी रुपयांचं नुकसान होतं, कारण लोक काम करू शकत नाहीत.

यावर उपाय म्हणून मांडलेला मुद्दा एकच आहे, तो म्हणजे दरवर्षी डोळ्यांची तपासणी. दिसतंय चांगलं म्हणून दुर्लक्ष करू नये, आणि विशेषतः ज्यांना शुगर आहे त्यांनी दरवर्षी रेटिना तपासायला हवा, असं यात म्हटलं आहे. सरकारनेही याकडे लक्ष द्यावं, अशी अपेक्षा आहे. गावोगावी रेटिना तपासणीची मशीन असावी, चांगले डॉक्टर उपलब्ध असावेत, उपचार स्वस्त व्हावेत आणि विम्यात त्याचा समावेश व्हावा, असे मुद्दे मांडले आहेत. शुगरच्या प्रत्येक कार्यक्रमात डोळ्यांची तपासणीही व्हावी, असंही त्यात नमूद आहे.

यासाठी आता 'व्हिजन साथी' नावाचा एक कार्यक्रम सुरू झाला आहे. डॉ. करोबी लाहिरी या विट्रिओ रेटिनल सोसायटी इंडियाच्या उपाध्यक्ष आणि बॉम्बे हॉस्पिटल अँड मेडिकल रिसर्च सेंटरच्या कन्सल्टंट आहेत, त्यांचं नाव या कार्यक्रमाशी जोडून दिलेलं आहे. हा कार्यक्रम देशभरात राबवला जातो. त्यात QR कोड स्कॅन केला की व्हॉट्सअपवर १४ छोटे मेसेज येतात. शुगरमुळे डोळ्याला काय होतं, तपासणी का महत्त्वाची आहे आणि उपचार कुठे घ्यायचा, हे सगळं त्या मेसेजमध्ये सोप्या भाषेत सांगितलं जातं. लोकांना माहिती मिळाली की ते वेळेवर डॉक्टरकडे जातात, असं यात म्हटलं आहे.