घरच्या घरी बनवा खमंग आणि मसालेदार कोळंबी भात, रात्रीच्या जेवणासाठी खास रेसिपी
महाराष्ट्रातील सीफूड खाद्यसंस्कृतीत कोळंबीला खास स्थान आहे. रविवारच्या खास मेनूसाठी किंवा पाहुण्यांसाठी झटपट तयार होणारा, मसालेदार कोळंबी भात कसा बनवायचा याची सोपी पद्धत.
महाराष्ट्रातील सीफूड खाद्यसंस्कृतीत कोळंबीला वेगळं महत्त्व आहे. कोळंबीपासून बनणारे विविध पदार्थ चवीला अप्रतिम लागतात, आणि त्यातलाच एक लोकप्रिय प्रकार म्हणजे कोळंबी भात. हा भात झटपट तयार होतो, त्यात सुगंधी मसाल्यांचा खमंगपणा असतो आणि जेवणाची रंगत वाढते. दुपारच्या जेवणासाठी, रविवारच्या खास बेतासाठी किंवा घरी पाहुणे येणार असतील तर काहीतरी वेगळं बनवायचं म्हणून कोळंबी भात हा उत्तम पर्याय ठरतो. हा भात करताना कोळंबी नीट स्वच्छ करणं आणि जास्त वेळ शिजवणं टाळणं महत्त्वाचं असतं, कारण त्यामुळे कोळंबी मऊ राहते आणि भाताची चवही खुलते. घरच्या घरी महाराष्ट्रीयन पद्धतीचा हा खमंग कोळंबी भात कसा बनवायचा ते पाहूया.
कोळंबीसाठी लागणारं साहित्य असं - अडीचशे ग्रॅम कोळंबी, पाव चमचा हळद, अर्धा चमचा लाल तिखट, चवीनुसार मीठ आणि एक चमचा लिंबाचा रस.
भातासाठी एक कप बासमती किंवा साधा तांदूळ, एक मोठा बारीक चिरलेला कांदा, एक मध्यम आकाराचा चिरलेला टोमॅटो, उभ्या चिरलेल्या दोन हिरव्या मिरच्या, एक चमचा आले-लसूण पेस्ट, दोन चमचे किसलेलं खोबरं, मूठभर कोथिंबीर, थोडी पुदिन्याची पाने (ऐच्छिक), दोन चमचे दही, तीन चमचे तेल, एक तमालपत्र, दालचिनीचा एक छोटा तुकडा, दोन लवंगा, एक वेलची, अर्धा चमचा जिरे, अर्धा चमचा मोहरी, दीड चमचा गरम मसाला किंवा मालवणी मसाला, अर्धा चमचा लाल तिखट, पाव चमचा हळद, चवीनुसार मीठ आणि गरजेनुसार पाणी लागतं.
कृती करताना आधी कोळंबीची साल काढून पाठीवरची काळी शीर स्वच्छ काढून घ्यावी. पाण्याने धुऊन त्यातलं जास्तीचं पाणी निथळू द्यावं. एका भांड्यात कोळंबी घेऊन त्यात हळद, लाल तिखट, मीठ आणि लिंबाचा रस घालून चांगलं मिसळावं आणि हे मिश्रण दहा ते पंधरा मिनिटं बाजूला ठेवावं.
तांदूळ दोन-तीन वेळा स्वच्छ धुऊन पंधरा ते वीस मिनिटं पाण्यात भिजत ठेवावा, यामुळे भात शिजताना दाणे चांगले फुलतात आणि मोकळे राहतात. कढईत तेल तापवून त्यात मोहरी, जिरे, तमालपत्र, दालचिनी, लवंग आणि वेलची घालावी. फोडणी तडतडली की चिरलेला कांदा आणि हिरव्या मिरच्या घालून कांदा सोनेरी होईपर्यंत परतावा. त्यानंतर आले-लसूण पेस्ट घालावी. टोमॅटो, किसलेलं खोबरं आणि थोडी कोथिंबीर घालून मिश्रण मऊ होईपर्यंत शिजवावं.
या मसाल्यात मॅरिनेट केलेली कोळंबी घालून त्यावर हळद, लाल तिखट आणि गरम मसाला किंवा मालवणी मसाला घालावा. सगळं साहित्य एकत्र करून मध्यम आचेवर तीन ते चार मिनिटं परतावं. कोळंबीचा रंग बदलू लागला की पुढची कृती करावी; जास्त वेळ शिजवलं तर कोळंबी कडक होऊ शकते.
निथळलेला भिजवलेला तांदूळ मसाल्यात घालून, दाणे तुटणार नाहीत अशा बेताने हलक्या हाताने मिसळावा. त्यात दही आणि गरजेनुसार पाणी घालावं - साधारण एक कप तांदळासाठी दीड ते पावणेदोन कप पाणी लागू शकतं, तांदळाच्या प्रकारानुसार हे प्रमाण बदलू शकतं. मीठ चवीनुसार घालावं. पाणी उकळू लागलं की गॅस मंद करून झाकण ठेवून भात शिजू द्यावा. साधारण बारा ते पंधरा मिनिटांत तांदूळ शिजतो; पाणी पूर्ण आटलं आहे आणि तांदूळ मऊ झाला आहे का ते तपासावं, गरज वाटल्यास थोडं गरम पाणी घालावं. भात शिजताना वारंवार ढवळू नये.
गॅस बंद करून भात पाच ते दहा मिनिटं झाकून ठेवावा आणि मग चमच्याने हलकेच ढवळून ताटात काढावा. वरून चिरलेली कोथिंबीर घालून गरमागरम कोळंबी भात कांद्याच्या कोशिंबिरीसोबत, लिंबाच्या फोडींसोबत किंवा रायत्यासोबत सर्व्ह करावा. कोळंबी नेहमी ताजी आणि व्यवस्थित स्वच्छ केलेलीच वापरावी.
