शेवगावच्या स्मशानभूमीत राहणाऱ्या गायकवाड कुटुंबाची दिवाळी गरिबीच्या अंधारात

सगळीकडे दिवाळीची धूम आहे. घरोघरी रोषणाई केली जात आहे, फटाके उडत आहेत आणि मराठी संस्कृतीतला सर्वात मोठा आणि आनंदाचा सण मानला जाणारा हा सण मोठ्या उत्साहात साजरा होत आहे. पण दुसरीकडे अहिल्यानगर जिल्ह्यातील शेवगाव तालुक्यात एका स्मशानभूमीत राहणाऱ्या गायकवाड कुटुंबाच्या आयुष्यात अजूनही गरिबीचा अंधार कायम आहे. अगदी साध्या आणि संघर्षाच्या वातावरणात या कुटुंबाची दिवाळी सुरू आहे.

स्मशानभूमी म्हटली की अंत्यविधी संपल्यावर सर्वसामान्य माणूस तिथे क्षणभरसुद्धा थांबत नाही. स्मशानभूमीच्या नावानेच अनेकांच्या मनात एक न कळणारी भीती निर्माण होते. लोक त्या वाटेलाही जात नाहीत. अशा या भीती वाटणाऱ्या स्मशानभूमीत गायकवाड हे आपल्या संपूर्ण कुटुंबासह गेली अनेक वर्षे राहत आहेत. म्हणजेच त्यांचे रोजचे जगणे भीतीच्या छायेत जाते.

इथे राहायला आल्यापासून या परिसराची संपूर्ण देखरेख आणि निगा राखण्याची जबाबदारी त्यांनी स्वतःच्या खांद्यावर घेतली आहे. ही स्मशानभूमी पूर्वी अतिशय उपेक्षित आणि दुर्लक्षित होती. रात्रंदिवस स्वच्छता ठेवून त्यांनी या परिसराचा पूर्णपणे कायापालट केला आहे. दुःखाच्या प्रसंगी मृतदेहावर अंत्यसंस्कार करण्यासाठी येणाऱ्या नातेवाईकांना त्रास होऊ नये, म्हणून ते हा परिसर नेहमी नीटनेटका आणि स्वच्छ ठेवतात. हे काम ते अगदी प्रामाणिकपणे करत आहेत.

एवढी सेवा करूनही त्या बदल्यात त्यांना मिळणारे उत्पन्न मात्र खूपच तुटपुंजे आहे. स्मशानभूमीत मिळणारी मजुरी आणि थोडेफार किरकोळ मानधन, यावरच त्यांना कुटुंबाचा खर्च भागवावा लागतो. आर्थिक परिस्थिती अगदी बेताची असल्यामुळे दोन वेळच्या अन्नाचीही भ्रांत असते. अशा कुटुंबासाठी दिवाळीसारख्या मोठ्या सणाचा आनंद घेणे हे एखाद्या स्वप्नासारखे झाले आहे. सगळीकडे दिव्यांचा प्रकाश आणि आनंदाचे वातावरण असताना गायकवाड कुटुंबाच्या घरात मात्र गरिबीची झळ स्पष्ट दिसत आहे.

या कुटुंबाचा हा खडतर संघर्ष आणि बिकट आर्थिक परिस्थिती लक्षात घेता, स्थानिक नागरिकांनी, सामाजिक संस्थांनी आणि दानशूर व्यक्तींनी पुढे येऊन त्यांना सढळ हाताने मदत करावी, असे आवाहन केले जात आहे. समाजातील संवेदनशील नागरिकांच्या एका छोट्याशा मदतीच्या हातानेही गायकवाड कुटुंबाच्या आयुष्यात आशेचा किरण येऊ शकतो आणि त्यांची दिवाळीही खऱ्या अर्थाने गोड आणि प्रकाशमय होऊ शकते.