नवरात्रीत मुंबई-ठाण्यातील नऊ दुर्गापूजा, कुलाब्यापासून बोरिवलीपर्यंत भेट देण्यासारख्या जागा

नवरात्रीच्या दिवसांत मुंबई आणि ठाण्यात दुर्गापूजेचा (Durgapuja) उत्साह शिगेला पोहोचतो. मोठे मंडप, देवीच्या आकर्षक मूर्ती, पारंपरिक बंगाली पूजा, सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि चविष्ट बंगाली खाद्यपदार्थ यांमुळे या उत्सवाला वेगळीच रंगत येते. यंदा भेट देता येतील अशा मुंबई-ठाण्यातील नऊ प्रसिद्ध दुर्गापूजा पुढीलप्रमाणे आहेत.

कुलाबा हिल येथील बॉम्बे दुर्गाबारी समितीची पूजा मुंबईतील सर्वात जुन्या दुर्गापूजांपैकी एक आहे. ही पूजा १९३० मध्ये सुरू झाली आणि आजही पारंपरिक बंगाली पद्धतीने केली जाते. देवीची मूर्ती कोलकात्यातील एका कलाकाराकडून खास तयार करून घेतली जाते. ९० वर्षांहून अधिक काळाची परंपरा जपणारी ही पूजा आजही अनेकांसाठी आकर्षण आहे.

माटुंग्यात SNDT महिला महाविद्यालयात होई चोई आनंदो फाउंडेशनची दुर्गापूजा होते. यंदा पारंपरिक पूजेबरोबरच सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि लाईव्ह मनोरंजनही आहे. गायक जावेद अली यांचा लाईव्ह कार्यक्रम हे यंदाचे खास आकर्षण असेल. पूजा, संगीत आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम एकत्र अनुभवायचे असतील, तर माटुंग्याचा हा उत्सव पाहता येईल.

वाशीतील नवी मुंबई बंगाली असोसिएशन १९८१ पासून दुर्गापूजा साजरी करते. तिथे फक्त पूजाच नाही, तर मोठ्या सांस्कृतिक कार्यक्रमांचेही आयोजन होते. 'शारदोत्सव'मध्ये संगीत, नृत्य आणि प्रसिद्ध कलाकारांचे कार्यक्रम रंगतात. नवी मुंबईतील बंगाली समाजाला एकत्र आणणारा हा उत्सव दरवर्षी मोठ्या उत्साहात होतो.

दादरमधील द बंगाल क्लबची दुर्गापूजा मुंबईतील जुन्या परंपरांपैकी मानली जाते. पारंपरिक पूजा, सुंदर सजावट, संगीत आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम यांमुळे या पूजेची वेगळी ओळख तयार झाली आहे. बंगाली समाजाबरोबरच इतर नागरिकही उत्सवाचा आनंद घ्यायला येतात. काही प्रसिद्ध बॉलीवूड कलाकारही यात सहभागी होतात.

ठाण्यातील आमरा प्रवासी दुर्गोत्सवाची सुरुवात २००० मध्ये फक्त १४ बंगाली कुटुंबांनी केली. हिरानंदानी इस्टेटमध्ये छोट्या स्वरूपात सुरू झालेला हा उत्सव आता ठाण्यातील प्रसिद्ध दुर्गापूजांपैकी एक आहे. समाजातील प्रत्येकाला सहभागी करून घेण्याचा प्रयत्न हे त्याचे वैशिष्ट्य. स्थानिक कलाकार, घरगुती व्यवसाय आणि तरुण कलाकारांना तिथे आपली कला दाखवण्याची संधी मिळते. सप्तमी, अष्टमी आणि नवमीला मिळणारा बंगाली भोग हेही खास आकर्षण आहे.

जुहूतील नॉर्थ बॉम्बे सार्वजनीन दुर्गापूजेला मुंबईतील प्रसिद्ध व्यक्ती आणि कलाकारांच्या सहभागामुळे विशेष ओळख मिळाली आहे. ही पूजा १९४८ मध्ये सुरू झाली. चित्रपट निर्माते शशधर मुखर्जी, त्यांच्या पत्नी आणि सांताक्रूझमधील काही नागरिकांनी मिळून ती सुरू केली होती. आजही मुखर्जी कुटुंबाचा या उत्सवाशी जवळचा संबंध आहे. काजोल आणि राणी मुखर्जी यांसारख्या कलाकारांमुळे ही पूजा दरवर्षी चर्चेत असते. देवीची मूर्ती कोलकात्यातून आणली जाते, हेही इथले आकर्षण आहे.

खारमधील रामकृष्ण मिशनची दुर्गापूजा गर्दी, मोठी सजावट आणि मनोरंजन यांपेक्षा पारंपरिक पूजा आणि शांत वातावरण अनुभवू इच्छिणाऱ्यांसाठी आहे. तिथे पूजा आणि भक्तीला विशेष महत्त्व दिले जाते. महाअष्टमीला होणारी 'कुमारी पूजा' हे तिथले खास वैशिष्ट्य आहे. लहान मुलींमध्ये देवीचे रूप पाहून त्यांची पूजा केली जाते, त्यामुळे या पूजेला वेगळे आध्यात्मिक महत्त्व आहे.

पवईत हिरानंदानी गार्डन्समध्ये पवई बंगाली वेल्फेअर असोसिएशनची दुर्गापूजा दरवर्षी मोठ्या उत्साहात होते. मोठी सजावट, विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि उत्सवाचे वातावरण पाहायला हजारो लोक येतात. गेल्या काही वर्षांत पवईची दुर्गापूजा मुंबईतील लोकप्रिय दुर्गापूजांपैकी एक झाली आहे.

बोरिवलीतील संस्कृती दुर्गापूजेची सुरुवात १९५३ मध्ये झाली. तेव्हा बोरिवलीत राहणाऱ्या काही बंगाली कुटुंबांनी ही परंपरा सुरू केली. सात दशकांहून अधिक काळ ही पूजा सुरू आहे. २०२५ मध्ये ती बोरिवली पूर्वेकडील कुलुपवाडी येथील BMC Garden येथे हलवण्यात आली. ठिकाण बदलले, तरी जुन्या परंपरा आणि उत्साह कायम आहे.

मुंबईत दुर्गापूजा म्हणजे फक्त देवीची पूजा नाही, तर परंपरा, संस्कृती, संगीत, खाण्यापिण्याचा आनंद आणि एकत्र येण्याचा उत्सव आहे. यंदाच्या नवरात्रीत या ठिकाणांना भेट देऊन हा वेगळा अनुभव घेता येईल.