समृद्धी महामार्गावर यंदा आठ महिन्यांत 128 मृत्यू, गेल्या वर्षीपेक्षा वेगाने वाढतोय आकडा

मुंबई ते नागपूर प्रवास वेगवान, आरामदायी आणि सुरक्षित व्हावा, तसेच महाराष्ट्राच्या विकासाला गती मिळावी म्हणून 701 किलोमीटरचा समृद्धी महामार्ग उभारला गेला. डिसेंबर 2022 पासून तो टप्प्याटप्प्याने वाहतुकीसाठी खुला झाला. पण तेव्हापासून या रस्त्यावरचे अपघात थांबायचे नाव घेत नाहीत. गेल्या साडेतीन वर्षांत अनेक कुटुंबांनी आपली माणसे गमावली आहेत.

उपलब्ध अधिकृत आकडेवारीनुसार 2024 मध्ये महामार्गावर 137 अपघात झाले आणि त्यात 126 जणांचा मृत्यू झाला. 2025 मध्ये अपघात 185 झाले आणि 152 जणांचा जीव गेला. आता 2026 ची आकडेवारी आणखी धक्कादायक आहे. जानेवारी ते ऑगस्ट या फक्त आठ महिन्यांत 142 अपघात झाले असून 128 जण मरण पावले आहेत. म्हणजे आठ महिन्यांतच मृतांची संख्या संपूर्ण 2024 मधील 126 पेक्षा पुढे गेली आहे.

पोलीस आणि माहिती अधिकारातून समोर आलेल्या आकडेवारीनुसार डिसेंबर 2022 ते जानेवारी 2026 अखेर 491 अपघातांत 444 जणांचा मृत्यू झाला होता. त्यात 2026 च्या पहिल्या आठ महिन्यांतील 142 अपघात आणि 128 मृत्यू मिळवले, तर ऑगस्ट 2026 अखेर मृतांचा आकडा 572 वर पोहोचल्याचे सांगितले जात आहे.

अलीकडेच धामणगाव रेल्वेजवळ महामार्गावर भीषण अपघात झाला. शेगावहून देवीची मूर्ती घेऊन वर्ध्याला परतणाऱ्या तरुणांच्या वाहनाला मागून कंटेनरने धडक दिली आणि सात जणांचा मृत्यू झाला. उत्सवाच्या आनंदात गावी निघालेल्या या तरुणांचा तो शेवटचा प्रवास ठरला. याआधी बुलढाणा जिल्ह्यातील पिंपळखुटा परिसरात बसला झालेल्या अपघातात अनेक प्रवासी होरपळून मरण पावले होते. त्या घटनेने सगळा महाराष्ट्र हादरला होता.

अपघात का होतात, याचे उत्तर फक्त चालकाची चूक एवढे सोपे नाही. विविध अभ्यास आणि अहवालांत अतिवेग, चालकाला येणारी डुलकी, थकवा, लेन बदलताना नियम मोडणे आणि 'हायवे हिप्नोसिस' ही कारणे सांगितली आहेत. लांब, सरळ आणि जवळपास अडथळे नसलेल्या रस्त्यावर खूप वेळ एकाच पद्धतीने गाडी चालवली, तर चालकाची सतर्कता कमी होऊ शकते. अवजड वाहनांनी अचानक लेन बदलणे, चुकीचे ओव्हरटेक करणे किंवा रस्त्यावरच गाडी उभी करणे यामुळे मागच्या गाड्यांना प्रतिक्रिया द्यायला वेळ मिळत नाही. रात्री हा धोका आणखी वाढतो.

महामार्गावर Intelligent Traffic Management System म्हणजेच ITMS बसवण्याचे काम सुरू असल्याचे अहवालांत नमूद आहे. या यंत्रणेतून वेग, वाहतूक नियमांचे उल्लंघन आणि इतर गोष्टींवर अधिक प्रभावी नजर ठेवण्याचा प्रयत्न आहे. मात्र यंत्रणा बसवणे आणि त्यामुळे प्रत्यक्षात मृत्यू कमी होणे यात मोठा फरक आहे, असे यात म्हटले आहे.

प्रत्येक अपघाताचे कारणांनुसार स्वतंत्र ऑडिट व्हावे, अशी अपेक्षा आहे. अपघात कुठे वारंवार होतात, कोणत्या वेळेत होतात, कोणती वाहने जास्त अडकतात, अतिवेग आणि थकवा किती घटनांत कारणीभूत ठरला, उभ्या वाहनांमुळे किती अपघात झाले आणि अपघातानंतर रुग्णवाहिका व वैद्यकीय मदत किती वेळात पोहोचते, याची उत्तरे सार्वजनिक व्हावीत, असे म्हटले जात आहे. मृत्यूंचा आकडा हा शासन, प्रशासन आणि महामार्ग व्यवस्थापनासाठी गंभीर इशारा आहे.