मुंबई पुस्तक महोत्सवाची माहिती कॉलेजांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी विद्यापीठात ग्रंथपालांशी चर्चा

मुंबई, दि. २४ ऑक्टोबर : मुंबई पुस्तक महोत्सवाची माहिती जास्तीत जास्त लोकांपर्यंत पोहोचावी, यासाठी मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न कॉलेजांतील ग्रंथपालांची एक विशेष बैठक घेण्यात आली. वाचनसंस्कृतीला प्रोत्साहन मिळावे आणि विद्यार्थी, संशोधक व साहित्यप्रेमींना दर्जेदार पुस्तकांची ओळख व्हावी, या उद्देशाने हा महोत्सव आयोजित केला जात आहे.

महोत्सव येत्या २४ ते २९ नोव्हेंबर २०२६ दरम्यान मुंबई विद्यापीठाच्या कलिना कॅम्पसमध्ये होणार आहे. तिथे ६०० हून अधिक पुस्तक स्टॉल्स, साहित्यिक सत्रे, मुलांसाठी उपक्रम, सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि विषयांवर आधारित प्रदर्शन असणार आहे. शिक्षण मंत्रालय भारत सरकार, नॅशनल बुक ट्रस्ट इंडिया, महाराष्ट्र शासन, मुंबई विद्यापीठ आणि बृहन्मुंबई महानगरपालिका यांच्या संयुक्त विद्यमाने हा महोत्सव होत आहे. मुंबई विद्यापीठ त्याचे ज्ञान भागीदार आहे.

विद्यापीठाच्या ज्ञान स्रोत केंद्राच्या वतीने ही बैठक झाली. महोत्सवाची माहिती कॉलेजांतील विद्यार्थी, प्राध्यापक आणि संशोधकांपर्यंत कशी पोहोचवायची, यावर चर्चा झाली. पहिल्या सत्रात कुलगुरू प्रा. रवींद्र कुलकर्णी, नॅशनल बुक ट्रस्ट इंडियाचे अध्यक्ष प्रा. मिलिंद मराठे आणि महोत्सवाचे नोडल अधिकारी प्रा. वाल्मिक सरवदे यांनी मार्गदर्शन केले.

कुलगुरू प्रा. रवींद्र कुलकर्णी यांनी सांगितले की, ६०० हून अधिक स्टॉल्समुळे ग्रंथपाल, प्राध्यापक, विद्यार्थी आणि वाचकांना वेगवेगळ्या विषयांवरची चांगली पुस्तके निवडता येतील. पुस्तक खरेदीबरोबरच विविध वयोगटांसाठीच्या साहित्यिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांचाही आनंद घेता येईल. कॉलेजांच्या ग्रंथालयांसाठी लागणारी पुस्तके निवडण्यासाठी आणि विद्यार्थ्यांमध्ये वाचनाची आवड निर्माण करण्यासाठी हा महोत्सव उपयोगी ठरेल, असे त्यांनी नमूद केले.

प्रा. मिलिंद मराठे यांनी सांगितले की, या मेळाव्यात विविध भारतीय भाषांतील नामवंत लेखक आणि साहित्यिक सहभागी होणार आहेत. लेखकांशी संवाद, साहित्यिक चर्चा, परिसंवाद आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम हे मेळाव्याचे मुख्य आकर्षण असेल. कॉलेजांतील ग्रंथपालांनी विद्यार्थी आणि प्राध्यापकांना सोबत घेऊन महोत्सवाला भेट द्यावी, असे आवाहन त्यांनी केले. हा महोत्सव म्हणजे 'ज्ञानाचा उत्सव' आहे, असेही ते म्हणाले.

दुसऱ्या सत्रात ज्ञान स्रोत केंद्राचे संचालक डॉ. नंदकिशोर मोतेवार यांनी 'शोधचक्र' या व्यासपीठाची माहिती दिली. संशोधन व्यवस्थापनात त्याचा काय उपयोग होतो, त्याची प्रमुख वैशिष्ट्ये कोणती आणि संशोधकांसाठी त्याचे महत्त्व काय, याबद्दल त्यांनी सादरीकरण केले.

ज्ञान स्रोत केंद्राने आतापर्यंत १३,०१८ पीएच.डी. प्रबंध 'शोधगंगा' या डिजिटल संग्रहात जमा केले आहेत. त्यामुळे प्रबंध जमा करण्यात मुंबई विद्यापीठ देशात पाचव्या स्थानावर आहे. संशोधनाचा प्रसार, ज्ञानाची देवाणघेवाण आणि मुक्त प्रवेशातून शैक्षणिक साधने उपलब्ध करून देण्याच्या विद्यापीठाच्या बांधिलकीचे हे प्रतीक मानले जात आहे.

भारत सरकारच्या शिक्षण मंत्रालयाच्या 'इन्फ्लिबनेट' केंद्रामार्फत चालणाऱ्या 'वन नेशन वन सबस्क्रिप्शन' उपक्रमात मुंबई विद्यापीठ सहभागी आहे. त्याअंतर्गत विद्यार्थी, शिक्षक आणि संशोधकांना आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील नामांकित प्रकाशकांची १३,००० हून अधिक संशोधनपर नियतकालिके उपलब्ध करून दिली आहेत. त्यामुळे संशोधनाचा दर्जा वाढण्यास आणि उच्च दर्जाचे शैक्षणिक साहित्य मिळण्यास मदत होत आहे.

'शोधचक्र' या संशोधन जीवनचक्र व्यवस्थापन प्रणालीसाठी विद्यापीठाने सामंजस्य करारही केला आहे. आतापर्यंत २,००० हून अधिक पीएच.डी. मार्गदर्शकांची आणि १,३६८ पीएच.डी. संशोधकांची प्रोफाइल यशस्वीपणे तयार झाली आहेत. या प्रणालीमुळे पीएच.डी. प्रवेशापासून संशोधन पूर्ण होईपर्यंतच्या प्रक्रिया स्वयंचलित करणे, संशोधनाची माहिती सांभाळणे आणि संशोधन प्रशासन अधिक कार्यक्षम करणे सोपे होणार आहे.

विद्यापीठ 'शोधगंगोत्री' या उपक्रमातही सहभागी आहे. त्यात संशोधकांचे प्रस्ताव आणि संशोधनाचे संभाव्य विषय यांची माहिती उपलब्ध करून दिली जाते. त्यामुळे संशोधनाच्या नव्या दिशा समजतात, तेच तेच संशोधन पुन्हा होणे टळते आणि संशोधन कामाला चालना मिळते.

या सर्व उपक्रमांतून विद्यापीठाची संशोधन परिसंस्था अधिक बळकट करणे, भारतीय संशोधन साहित्याला मुक्त प्रवेश देणे आणि जागतिक पातळीवरील शैक्षणिक ज्ञान संशोधकांपर्यंत पोहोचवणे, ही कटिबद्धता अधोरेखित होते. बैठकीत वाचनसंस्कृती वाढवणे, विद्यार्थ्यांना विविध भाषांतील साहित्य मिळवून देणे आणि ग्रंथालये समृद्ध करण्यासाठी महोत्सवाचा लाभ घेणे, असे आवाहन करण्यात आले.