नरखेडमधील लोहारी सावंगा गावात १९४८ पासून ग्रामपंचायत, मुख्यमंत्र्यांच्या प्रस्तावित भेटीची चर्चा

नागपूर जिल्ह्यातील नरखेड तालुक्यात लोहारी सावंगा हे गाव आहे. या गावाची ग्रामपंचायत १९४८ मध्ये स्थापन झाली. गेल्या अनेक दशकांत सामाजिक, आर्थिक आणि शेतीच्या क्षेत्रात गावाने स्वतःची वेगळी ओळख तयार केली आहे.

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस गावाला भेट देणार असल्याचा प्रस्ताव आहे. त्यामुळे गावाच्या आजवरच्या वाटचालीची पुन्हा चर्चा होत आहे. शेती हा गावाच्या अर्थव्यवस्थेचा मुख्य आधार आहे. फळबागांची मोठी परंपरा आहे आणि गावाचे जीवन ग्रामीण ढंगाचे आहे.

स्वातंत्र्यानंतरच्या सुरुवातीच्या काळात स्थापन झालेल्या या ग्रामपंचायतीने गावाच्या स्थानिक कारभाराचा पाया घातला. सध्या ग्रामपंचायतीत एकूण १२ सदस्य आहेत. त्यात सात महिला आणि पाच पुरुष आहेत. गावाची चार वॉर्डांमध्ये विभागणी केलेली आहे.

२०११ च्या जनगणनेनुसार गावाची लोकसंख्या ४ हजार २६४ होती. त्यात २ हजार ४१४ पुरुष आणि १ हजार ८५० महिला आहेत. गावात एकूण ८४४ कुटुंबे आहेत. त्यातली ५९० कुटुंबे एपीएल गटातली, तर २५४ कुटुंबे बीपीएल गटातली आहेत. जवळपास आठ दशके चाललेला ग्रामपंचायतीचा कारभार हे गावाच्या वाटचालीतलं महत्त्वाचं वैशिष्ट्य मानलं जातं.

गावाची अर्थव्यवस्था मुख्यतः शेतीवर चालते. येथील शेतकरी कापूस, तूर, संत्रा, मोसंबी, सोयाबीन, हरभरा आणि गहू अशी वेगवेगळी पिके घेतात. नेहमीच्या पिकांबरोबर फळबागांमुळेही उत्पन्नाचे पर्याय मिळाले आहेत. नरखेड तालुका संत्र्यासाठी ओळखला जातो, त्यामुळे या भागात फळबागांना आर्थिक महत्त्व आहे.

तरीही शेतकऱ्यांसमोर अडचणी आहेत. आधुनिक शेतीपद्धती, सिंचनाच्या सोयी, उत्पादन खर्च, बाजारातले दर आणि नैसर्गिक संकटे हे त्यातले प्रश्न आहेत. गावाचे एकूण भौगोलिक क्षेत्र ९७९.१९ हेक्टर आर आहे. शेतीला आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड, शेतमालावर प्रक्रिया करणारे उद्योग आणि योग्य बाजारपेठ मिळाली, तर ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला अधिक बळ मिळू शकते.

पाणीपुरवठा ही गावातली महत्त्वाची सोय आहे. उपलब्ध नोंदीनुसार लोहारी सावंग्यात ८१० नळजोडणीधारक आहेत. २०२६ च्या उपलब्ध आकडेवारीनुसार गावात २ हजार ४०० मतदार आहेत. गावाचा विकास फक्त रस्ते आणि पाणीपुरवठ्यापुरता नाही. शिक्षण, आरोग्य, रोजगार आणि शेतीच्या सोयींशीही तो जोडलेला आहे.

शेतकऱ्यांना आधुनिक शेती तंत्रज्ञान, सिंचनाची सोय, शेतमालाला योग्य भाव आणि प्रक्रिया उद्योग मिळावेत, अशी अपेक्षा आहे. मुख्यमंत्र्यांच्या भेटीच्या निमित्ताने गावाच्या जुन्या ग्रामपंचायत परंपरेला आधुनिक विकासाची जोड देण्याची संधी निर्माण झाली आहे. या दौऱ्यात गावाच्या विकासाशी संबंधित कोणत्या मुद्द्यांना प्राधान्य मिळते, याकडे ग्रामस्थांचे लक्ष लागले आहे.