नागपूर पदवीधर मतदारसंघात काँग्रेसच्या अभिजीत वंजारींचा ३,२७१ मतांनी विजय, कोहळे पराभूत

भाजप आणि राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचा बालेकिल्ला म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या नागपूरमध्ये काँग्रेसने विजय मिळवला आहे. त्यामुळे राजकीय वर्तुळात जोरदार चर्चा सुरू झाली आहे. विधानपरिषदेच्या नागपूर पदवीधर मतदारसंघात काँग्रेसचे अभिजीत वंजारी यांनी भाजपचे उमेदवार सुधाकर कोहळे यांचा पराभव केला. मतमोजणीदरम्यान बदललेले चित्र आणि दुसऱ्या पसंतीच्या मतांचे गणित यांची विशेष चर्चा होत आहे. भाजपच्या पराभवामागची कारणे काय, याचा शोध आता घेतला जात आहे.

उपलब्ध आकडेवारीनुसार अभिजीत वंजारी (काँग्रेस) यांना ६७,२३१ मते मिळाली. सुधाकर कोहळे (भाजप) यांना ६३,९६० मते मिळाली. विजयाचे अंतर ३,२७१ मतांचे राहिले. अपक्ष उमेदवार नितेश कराळे यांना २५,९०८ मते मिळाली.

मतमोजणी सुरू झाल्यापासूनच दोन्ही प्रमुख पक्षांमध्ये चुरस दिसत होती. मात्र कराळे यांच्या मतपत्रिकांवरील दुसऱ्या पसंतीच्या मतांची मोजणी सुरू झाल्यानंतर निकालाचे गणित बदलले, असे सांगितले जात आहे. त्यानंतर वंजारी यांची आघाडी वाढली आणि काँग्रेसच्या कार्यकर्त्यांमध्ये उत्साह निर्माण झाला.

दुसरीकडे, मतमोजणी पूर्ण होण्यापूर्वी विजय-पराजयाबाबत अंतिम निष्कर्ष काढण्यास कोहळे यांनी नकार दिला होता. भाजपची सुमारे नऊ हजार मते बाद झाल्याचा दावा त्यांनी केला होता आणि मतमोजणीच्या प्रक्रियेबाबत आपली भूमिका मांडली होती.

पसंतीक्रमानुसार होणाऱ्या मतमोजणीत प्रत्येक मताला महत्त्व असते. पहिल्या पसंतीच्या मतांनंतर पुढील पसंतीची मते कोणत्या उमेदवाराला किती फायदा देतात, यावर निकाल अवलंबून असू शकतो. कराळे यांना २५ हजारांहून अधिक मते मिळाल्यामुळे त्यांच्या मतपत्रिकांवरील पुढील पसंतीच्या मतांकडे लक्ष गेले. मात्र कराळे यांना मिळालेली सर्व मते काँग्रेसकडे वळली, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. त्यासाठी अधिकृत मतमोजणीचा सविस्तर तपशील पाहावा लागेल.

निकालाचे विश्लेषण करताना अनेक घटकांचा विचार करावा लागतो. पदवीधर मतदारांचे प्रश्न, उमेदवारांची प्रतिमा, स्थानिक पातळीवरील कामगिरी आणि पक्षांची संघटनात्मक ताकद यांचा मतदानावर प्रभाव पडू शकतो. रोजगाराच्या संधी, शिक्षण क्षेत्रातील प्रश्न, तरुणांचे प्रश्न आणि स्थानिक विकास या मुद्द्यांवर मतदारांनी कोणती भूमिका घेतली, हेही महत्त्वाचे ठरते. तरीही भाजपच्या पराभवामागे एखादे एकच कारण निर्णायक ठरले, असे ठामपणे सांगण्यासाठी स्वतंत्र आणि अधिकृत माहिती आवश्यक आहे.

नागपूर हे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे मुख्यालय असलेले आणि भाजपच्या राजकारणासाठी महत्त्वाचे ठिकाण आहे. त्यामुळे अशा मतदारसंघातील काँग्रेसच्या विजयाला विशेष महत्त्व आले आहे. या यशामुळे स्थानिक पातळीवर कार्यकर्त्यांचा आत्मविश्वास वाढवण्याची संधी काँग्रेसला मिळू शकते आणि आगामी निवडणुकांच्या दृष्टीनेही हा निकाल पक्षासाठी महत्त्वाचा मानला जात आहे. मात्र एका मतदारसंघातील विजयावरून संपूर्ण राज्यातील राजकीय वातावरणाबाबत निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही.

आता भाजप या निकालातून कोणता धडा घेणार आणि काँग्रेस या विजयाचा आगामी राजकारणात कसा फायदा करून घेणार, याकडे राजकीय निरीक्षकांचे लक्ष लागले आहे.