नागपुरात महिलांसाठी १२ निर्भया पथके उभारण्याची तयारी, डीसीपी रश्मिता राव यांची माहिती

नागपुरात महिलांची छेडछाड, पाठलाग आणि त्यांच्याविरुद्धचे गुन्हे यांमुळे महिला सुरक्षेचा प्रश्न ऐरणीवर आला आहे. अशा वेळी नागपूर पोलीस रस्त्यांवरची आपली यंत्रणा अधिक मजबूत करत आहेत, गस्त वाढवत आहेत आणि मदतीसाठी आलेल्या कॉलला लवकर प्रतिसाद देण्यावर भर देत आहेत. पोलीस उपायुक्त (डीसीपी) रश्मिता राव यांनी एका मुलाखतीत शहराची पोलिसिंगची रणनीती, महिला सुरक्षा पथकांचे काम आणि सार्वजनिक जागा महिलांसाठी अधिक सुरक्षित करण्याच्या पोलिसांच्या पुढच्या योजना सांगितल्या.

महिलांना सार्वजनिक ठिकाणी मोकळेपणाने फिरता आले पाहिजे आणि रात्री उशिरासुद्धा त्या सुरक्षित घरी परतू शकल्या पाहिजेत, असे राव यांनी सांगितले. एखाद्या महिलेला त्रास होत असेल किंवा तिला धोका वाटत असेल, तर तिला तातडीने मदत मिळावी यासाठी शहर पोलीस प्रयत्न करत आहेत. वेळेवर हस्तक्षेप, प्रभावी गस्त आणि तक्रारींकडे संवेदनशीलतेने पाहणे हे पोलिसांच्या कामाचा गाभा आहे, यावर त्यांनी जोर दिला.

तपास वेगाने पूर्ण करण्यावरही पोलिसांचा भर असल्याचे राव यांनी सांगितले. महिलांविरुद्धच्या काही गुन्ह्यांत पोलिसांनी अवघ्या सहा ते तेरा तासांत तपास पूर्ण करून आरोपपत्र दाखल केले, असे त्यांनी सांगितले. गुन्हेगारांवर लवकर कायदेशीर कारवाई व्हावी आणि पीडितांना तपासातल्या दीर्घ विलंबाचा त्रास होऊ नये, हा त्यामागचा उद्देश आहे.

दुर्गा मार्शल पथक छेडछाड करणाऱ्यांवर आणि पाठलाग करणाऱ्यांवर नजर ठेवते

२०२५ मध्ये सुरू झालेल्या 'दुर्गा मार्शल' उपक्रमाबद्दल बोलताना राव यांनी सांगितले की, या पथकात १४ महिला पोलीस कर्मचारी आहेत. त्या शहराच्या वेगवेगळ्या भागांत गस्त घालतात, संशयास्पद हालचालींवर लक्ष ठेवतात आणि महिलांना होणारा त्रास रोखतात.

छेडछाड करणारे, पाठलाग करणारे आणि सार्वजनिक ठिकाणी महिलांशी आक्षेपार्ह वर्तन करणारे यांच्यावर हे पथक विशेषत्वाने नजर ठेवते. या पथकाच्या उपस्थितीमुळे त्रास देणाऱ्यांवर वचक बसावा आणि महिलांना पोलीस सहज उपलब्ध असल्याचा दिलासा मिळावा, असा हेतू आहे.

डायल ११२ च्या आपत्कालीन यंत्रणेबद्दलही राव यांनी माहिती दिली. मदतीसाठी कॉल आल्यानंतर साधारणपणे पाच ते सहा मिनिटांत पोलीस घटनास्थळी पोहोचतात, असे त्यांनी सांगितले. प्रवासात किंवा रात्री घरी परतताना त्रास किंवा धोका जाणवणाऱ्या महिलांसाठी ही जलद प्रतिसाद यंत्रणा विशेष महत्त्वाची आहे.

महिला सुरक्षेच्या उपक्रमाचा मोठा विस्तार करण्याच्या तयारीत नागपूर पोलीस आहेत. पोलीस आयुक्त विश्वास नांगरे पाटील यांच्या पुढाकाराने महिलांच्या नेतृत्वाखालील १२ निर्भया पथके स्थापन करण्याचा विचार आहे. ही पथके नियमित गस्त घालतील, असुरक्षित सार्वजनिक जागांवर नजर ठेवतील आणि शहरभर महिलांसाठीची सुरक्षा व्यवस्था बळकट करतील. गुन्हा घडल्यानंतरच कारवाई करायची नाही, तर पोलिसांच्या दिसणाऱ्या उपस्थितीतून आणि आधीच केलेल्या हस्तक्षेपातून त्रासाला आळा घालायचा, हे उद्दिष्ट आहे. कामासाठी, शिक्षणासाठी किंवा इतर कारणांसाठी उशिरा प्रवास करणाऱ्या महिलांचा विश्वास वाढवण्यात ही प्रस्तावित पथके महत्त्वाची भूमिका बजावतील, अशी अपेक्षा आहे.

महिलांच्या तक्रारींकडे संवेदनशीलतेने पाहणे आणि पोलीस स्टेशनमध्ये पीडितांना भीती, संकोच किंवा सामाजिक दबावाशिवाय गुन्हा नोंदवता येईल असे वातावरण असणे किती गरजेचे आहे, हेही राव यांनी अधोरेखित केले.

मुलाखतीत महिलांचे हक्क, त्यांच्या सुरक्षिततेची भावना आणि समाजात महिलांकडे पाहण्याच्या दृष्टिकोनावर अजूनही प्रभाव टाकणारी पुरुषप्रधान मानसिकता या व्यापक मुद्द्यांचाही उल्लेख झाला. या आव्हानांना सामोरे जाताना पोलिसांवर जबाबदारी आहे, असे सांगत राव यांनी सातत्यपूर्ण कारवाई, जनजागृती आणि तत्पर प्रतिसाद देणारी पोलीस यंत्रणा यांची गरज सांगितली.

दुर्गा मार्शल पथक आधीच कार्यरत आहे आणि १२ निर्भया पथकांची योजना आखली जात आहे. त्यामुळे गुन्हे रोखणारी पोलिसिंग आणि आपत्कालीन प्रतिसाद या दोन्ही बाजू बळकट करण्याचा नागपूर पोलिसांचा प्रयत्न आहे. मात्र महिलांना केवळ पोलिसांच्या उपस्थितीतच नव्हे, तर शहरातल्या प्रत्येक वस्तीत, प्रत्येक रस्त्यावर आणि प्रत्येक सार्वजनिक जागी सुरक्षित वाटावे, हे मोठे आव्हान कायम आहे.