नागपुरातील नव्या सिमेंट रस्त्यांवर खड्डे, उखडलेले जॉइंट; दुचाकीस्वारांचे हाल

नागपुरात एकेकाळी डांबरी रस्त्यांवरील खड्डे हीच शहराची ओळख झाली होती. ३५० किमीपेक्षा जास्त रस्त्यांचे सिमेंटीकरण झाले की ही बदनामी संपेल, अशी अपेक्षा होती. स्मार्ट प्रकल्पांतर्गत रस्ते मजबूत होतील, खड्ड्यांपासून सुटका मिळेल, वाहने सुरक्षित चालतील आणि वारंवार करावी लागणारी दुरुस्ती कमी होईल, असा दावा करण्यात आला होता.

प्रत्यक्षात शहरातील रस्ते पाहिले तर खड्ड्यांनी फक्त जागा बदलली आहे, असे वाटते. ते डांबरावरून आता सिमेंटवर आले आहेत. कुठे जॉइंट उघडला आहे, कुठे गट्टू उखडला आहे, कुठे मॅनहोलचे झाकण रस्त्यापेक्षा वर आले आहे, तर कुठे रस्त्याची पृष्ठभागच हिचकोले देऊ लागली आहे.

सिमेंट रस्त्याचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे त्याचा सपाट आणि टिकाऊ पृष्ठभाग, असे मानले जाते. पण अनेक भागांत हाच मूळ उद्देश दिसेनासा झाला आहे. चालत्या वाहनाला अचानक धक्का बसणे आता नेहमीचे होत चालले आहे. दुचाकीस्वारांसाठी तर रस्त्यावरची छोटीशी त्रुटीही मोठ्या अपघाताचे कारण ठरू शकते.

रस्त्यांच्या जॉइंटवर बसवलेले गट्टू उखडणे आणि जॉइंट उघडणे ही समस्या जास्त धोकादायक आहे. दुचाकीचे चाक थोडेसे अडकले तरी चालकाचा तोल जातो. डांबरी रस्त्यावर अशा वेळी किरकोळ खरचटून सुटका होते. पण वेगात असलेली दुचाकी सिमेंट रस्त्यावर उलटली तर चालकाला गंभीर इजा होते. डोक्याला मार, अंगावर लांब घासलेल्या जखमा आणि वाहनाचे नुकसान, म्हणजे त्रुटी छोटी, परिणाम मोठा.

रामेश्वरी ते मनीषनगर या सिमेंट रस्त्यावर याची झलक दिसते. अनेक ठिकाणी आपण रस्त्यावरून जात आहोत की हिचकोला ट्रॅकवरून, हे चालकाला कळेनासे होते. मॅनहोलची झाकणे रस्त्याच्या पृष्ठभागाशी जुळत नाहीत. कुठे झाकण वर आले आहे, तर कुठे आजूबाजूचा भाग खचला आहे. विशेष म्हणजे हा रस्ता पूर्ण करून सुरू होऊन अजून एक वर्षही झालेले नाही.

स्मार्ट सिटी म्हणजे फक्त सिमेंटचे रस्ते टाकणे नव्हे, तर नागरिकांना सुरक्षित आणि सोयीस्कर प्रवास करता येईल असे रस्ते देणे, असे यात म्हटले आहे. सिमेंटचा रस्ता बांधणे चुकीचे नाही. खरा प्रश्न बांधकामाचा दर्जा, इंजिनीअरिंग, देखरेख आणि देखभालीचा आहे. रस्ता बांधल्यानंतर जॉइंट उघडत असतील, गट्टू उखडत असतील आणि मॅनहोल रस्त्याशी जुळत नसतील, तर फक्त नवा रस्ता बांधून भागणार नाही.

प्रश्न रस्ता खराब होण्याचाच नाही. लाखो-कोट्यवधी रुपये खर्च झाल्यानंतरही ज्या त्रुटीत सुधारणा झाली नाही, तिची किंमत पुढचा दुचाकीस्वार आपल्या हाडांनी का मोजावी, हा खरा सवाल आहे.

हिंगणा टी-पॉइंट ते पारडी चौक हा टप्पाही रस्त्याच्या बांधकामाचा दर्जा आणि देखभालीवर प्रश्न उभे करण्यास पुरेसा आहे. जॉइंट, लेव्हलिंग आणि बांधकामानंतरची स्थिती अनेक ठिकाणी अशी आहे की वाहनचालकाला सतत सावध राहावे लागते. सुविधा आणि सुरक्षिततेचे प्रतीक म्हणून ज्या सिमेंट रस्त्याकडे पाहिले गेले, तोच रस्ता अनेक ठिकाणी जादा काळजी मागत आहे.

नागपूर स्मार्ट सिटी प्रकल्पात बांधलेल्या सिमेंट रस्त्यांची अवस्था अशी आहे की खराब बांधकामामुळे अनेक ठिकाणी मोठमोठे खड्डे पडले आहेत किंवा रस्ताच खचला आहे. शहरात काही ठिकाणी सिमेंट रस्त्यांवरील हे कुरूप खड्डे लपवण्यासाठी डांबराचा वापर केला जात आहे. पण डांबराचा थरही काही दिवसांतच खड्ड्यांनी भरलेल्या गालिच्यासारखा होतो. त्याचा त्रास शेवटी वाहनचालकांनाच सहन करावा लागतो.

दिघोरी चौक ते छत्रपती चौक या सिमेंटच्या रिंग रोडची कहाणीही कमी त्रासदायक नाही. आधी पाइपलाइनसाठी रस्ता खोदला गेला. त्यानंतर ओव्हरब्रिजच्या बांधकामाने परिस्थिती आणखी बिघडवली. मानेवाडा चौकापासून १०० मीटर अलीकडे सुरू होणारे खड्डे हुडकेश्वर चौकापर्यंत वाहनचालकाची पाठ सोडत नाहीत. एवढ्या मोठ्या बांधकामाच्या काळात रस्ते खराब होणे आणि वाहतुकीवर परिणाम होणे स्वाभाविक आहे, असे यात म्हटले आहे. पण नागरिकांना सुरक्षित रस्ता देण्याची जबाबदारी कोणाची, हा प्रश्न कायम आहे. स्थानिक प्रशासनानेच जनतेला देवाच्या भरवशावर सोडले, तर मग देवच मालक, असे यात म्हटले आहे.