पेंचचा पाणीसाठा ५० टक्क्यांच्या खाली, नागपूरच्या पाण्याचा प्रश्न ऐरणीवर

नागपूर शहराला पाणी पुरवणाऱ्या पेंच जलाशय प्रणालीतील पाणीसाठा ४७.८५ टक्क्यांपर्यंत खाली आला आहे. त्यामुळे नागपूरच्या पाण्याच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न पुन्हा चर्चेत आला आहे. शहराची पिण्याच्या पाण्याची गरज भागवता यावी, यासाठी नागपूर महानगरपालिकेने (NMC) १९० दशलक्ष घनमीटर (MCM) पाण्याचे आरक्षण मिळावे, अशी मागणी केली आहे.

साठा घटल्याचा परिणाम फक्त शहरापुरता मर्यादित नाही. जलसंपदा विभागाने केलेल्या प्राथमिक आकलनानुसार, धरणाच्या लाभक्षेत्रात २०२६-२७ च्या रब्बी हंगामात सिंचन शक्य होणार नाही, अशी शक्यता आहे. म्हणजेच शेतीच्या बाबतीतही चिंता वाढली आहे.

महानगरपालिकेने मागितलेले १९० दशलक्ष घनमीटर पाणी किती महत्त्वाचे आहे, हे जलाशयातील सध्याच्या पातळीवरून दिसते. धरणाच्या आखून दिलेल्या उपयुक्त साठवण क्षमतेच्या निम्म्यापेक्षाही कमी पाणी आज उपलब्ध आहे. अशा वेळी नागपूरला पुरेसे पाणी मिळेल याची खात्री करून घेणे गरजेचे ठरते.

पिण्याच्या पाण्याची मागणी ही नेहमीच प्राधान्याची असते. उपलब्ध साठा सांभाळायचा आणि त्याच वेळी वेगवेगळ्या गरजाही भागवायच्या, हे आव्हान आता संबंधित यंत्रणांसमोर आहे. एकीकडे शहराला पिण्यासाठी पाणी हवे आहे, तर दुसरीकडे शेतीसाठीही पाण्याची गरज आहे.

रब्बीसाठी सिंचन शक्य होणार नाही, हे प्राथमिक आकलन प्रत्यक्षात आले, तर जे शेतकरी हिवाळ्यातील पिकांसाठी जलाशयाच्या पाण्यावर अवलंबून आहेत, त्यांना अडचणी येऊ शकतात. त्यांच्यासाठी पुढे काय होणार, याबाबत सध्या अनिश्चितता आहे.

उपलब्ध साठ्यातील पाणी शहराच्या पिण्यासाठी आणि शेतीच्या गरजांसाठी कसे वाटले जाणार, हे अंतिम आरक्षणाचे निर्णय ठरवतील. तोपर्यंत शहर आणि शेतकरी दोघांचेही लक्ष त्या निर्णयांकडे लागलेले आहे.

नागपूर आता कोरड्या महिन्यांकडे जात असल्याने पाण्याचे काटेकोर नियोजन किती गरजेचे आहे, हेच या परिस्थितीतून दिसते. पाण्याची नासाडी कमी करणे, गळत्या दुरुस्त करणे आणि पाणी जबाबदारीने वापरणे, यामुळे शहराला उपलब्ध साठ्यात आपली गरज भागवणे सोपे जाईल.

पेंचचा साठा कसा सांभाळला जातो आणि नागपूरचा पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा कसा सुरक्षित ठेवला जातो, हे ठरवण्यासाठी येणारे काही आठवडे निर्णायक असतील.