इजिप्तमध्ये 'मत्सदश्' मंचाच्या सहा पत्रकारांना अटक; सरकारचा ब्रदरहुडशी संबंधाचा आरोप

इजिप्तमध्ये 'मत्सदश्' (Matsadaash) या स्वतंत्र डिजिटल मीडिया आणि तथ्य-तपासणी (Fact-Checking) मंचाच्या संपादकीय टीममधील सहा पत्रकारांना स्थानिक प्रशासनाने एकदम अटक केली आहे. उत्तर आफ्रिकेतील या प्रमुख देशातून आलेल्या या बातमीमुळे वृत्तपत्र स्वातंत्र्याचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे.

अटक झालेल्या पत्रकारांवर बंदी घातलेल्या 'मुस्लिम ब्रदरहुड' या राजकीय संघटनेशी संबंध असल्याचा आरोप ठेवण्यात आला आहे. देशात खोट्या आणि दिशाभूल करणाऱ्या बातम्या पसरवल्याचाही आरोप त्यांच्यावर आहे.

इजिप्तच्या गृह मंत्रालयाने काढलेल्या निवेदनात, 'मत्सदश्' हे अनधिकृत डिजिटल पेज असून परदेशात राहणारा ब्रदरहुडचा एक फरार सदस्य ते चालवतो, असा दावा करण्यात आला आहे. प्रशासनाच्या म्हणण्यानुसार हे सहा जण ब्रदरहुडच्या मीडिया विंगसाठी काम करत होते आणि त्यांनी सरकारविरोधात खोट्या आणि अफवा पसरवणाऱ्या बातम्या तयार केल्या.

मात्र मंचाचे सह-संस्थापक अब्देलरहमान मन्सूर आणि आंतरराष्ट्रीय पत्रकार संरक्षण समित्यांनी हे सगळे आरोप फेटाळले आहेत. हे आरोप पूर्णपणे पायाहीन आणि खोटे आहेत, असे त्यांनी म्हटले आहे.

हा मंच सुमारे आठ वर्षांपूर्वी सुरू झाला. सुरुवातीला इजिप्त आणि इतर अरब देशांतील सोशल मीडियावरच्या खोट्या बातम्यांचे सत्य समोर आणणारा निष्पक्ष 'फॅक्ट-चेकिंग' मंच म्हणून तो काम करत होता. नंतर त्याने इजिप्तमधील सामाजिक, राजकीय आणि आर्थिक मुद्द्यांवर सखोल शोध-पत्रकारिताही (Investigative Journalism) सुरू केली. त्यामुळे नागरिकांमध्ये आणि वाचकांमध्ये या व्यासपीठावरचा विश्वास खूप वाढला होता.

याआधी २०२३ मध्येही या संस्थेच्या दोन वरिष्ठ संपादकांना राज्य सुरक्षा तपास अधिकाऱ्यांनी अटक केली होती. लांबलचक चौकशी झाली, तरी त्यांचा मुस्लिम ब्रदरहुडशी किंवा इतर कुठल्याही बेकायदेशीर संघटनेशी संबंध असल्याचा कोणताही पुरावा सापडला नाही. म्हणून त्यांना कोणतेही आरोप न ठेवता सोडावे लागले होते. आता पुन्हा एकदा संपूर्ण टीमलाच ताब्यात घेतल्यामुळे इजिप्तमधील निष्पक्ष पत्रकारितेवर मोठे प्रश्नचिन्ह उभे राहिले आहे.

या सामूहिक अटकेची बातमी पसरताच जगभरातून तीव्र निषेध होत आहे. अमेरिकेतील 'कमिटी टू प्रोटेक्ट जर्नालिस्ट्स' (CPJ), 'इजिप्शियन इनिशिएटिव्ह फॉर पर्सनल राइट्स' आणि ८० हून अधिक आंतरराष्ट्रीय व प्रादेशिक मानवाधिकार संघटनांनी एकत्र येऊन या पत्रकारांची तात्काळ आणि बिनशर्त सुटका करावी, अशी मागणी केली आहे. मानवाधिकार संघटनांच्या म्हणण्यानुसार, या सहा पत्रकारांना नेमके कुठे ठेवले आहे, याची स्पष्ट माहिती त्यांच्या कुटुंबीयांना किंवा वकिलांना दिलेली नाही.

पत्रकारांच्या हक्कांवर काम करणाऱ्या संस्थांच्या अहवालानुसार, पत्रकारांना तुरुंगात टाकणाऱ्या जगातल्या आघाडीच्या देशांमध्ये इजिप्तचा समावेश होतो. सध्याच्या आकडेवारीनुसार इजिप्तमधल्या वेगवेगळ्या तुरुंगांत सुमारे २६ पेक्षा जास्त स्वतंत्र पत्रकार आणि डिजिटल कंटेंट क्रिएटर्स केवळ आपले व्यावसायिक काम केल्याबद्दल डांबलेले आहेत. 'मत्सदश्'च्या सह-संस्थापकांनी सांगितले, "आम्ही फक्त सत्य आणि तथ्य वाचकांसमोर मांडण्याचे काम करत होतो, अशा वेळी वृत्तसंस्थेवर अचानक झालेली ही कारवाई अत्यंत चिंताजनक आहे."

राजकीय विश्लेषकांचे मत असे आहे की, सरकारच्या धोरणांवर किंवा कारभारावर टीका करणाऱ्या किंवा सत्ताधाऱ्यांचे दावे खोटे ठरवणाऱ्या माध्यमांवर सतत कारवाया होत आहेत. 'मत्सदश्'च्या संपूर्ण टीमला अटक करून इजिप्शियन सरकारने उरलेल्या स्वतंत्र पत्रकारांना एक प्रकारे भीतीचा संदेश दिला आहे, असेही विश्लेषक म्हणतात. आंतरराष्ट्रीय समुदाय आणि मानवाधिकार संस्था या प्रकरणावर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत. अटकेतील सर्व पत्रकारांची लवकरात लवकर सुटका करावी, यासाठी इजिप्त सरकारवर आंतरराष्ट्रीय पातळीवरून दबाव वाढवला जात आहे.