मानसिक आरोग्य सेवा बळकट करणार, टेली-मानसला ३ लाख २७ हजारांवर कॉल: आबिटकर

राज्यात मानसिक आरोग्याबद्दल जागृती करणे, समुपदेशन आणि उपचार सेवा लोकांना सहज मिळाव्यात म्हणून अनेक उपक्रम सुरू आहेत. टेली-मानस हेल्पलाइन, मनशक्ती क्लिनिक, स्मृतीदोष क्लिनिक आणि मनोसामाजिक पुनर्वसन सेवा यांच्या माध्यमातून हे जाळे मजबूत करण्यावर सार्वजनिक आरोग्य विभागाचा भर आहे. मानसिक आरोग्याच्या समस्यांकडे बघण्याचा दृष्टिकोन बदलावा आणि लोकांना वेळेत मदत मिळावी, यासाठी शासन प्रयत्न करत आहे, असे आरोग्यमंत्री प्रकाश आबिटकर यांनी सांगितले.

जागतिक मानसिक आरोग्य दिन १० ऑक्टोबरला आहे. त्यानिमित्त राज्यात 'मनजागृती' आणि 'मनसंवाद' हे संदेश देऊन मानसिक आरोग्याबाबत जागरूकता वाढवण्यावर भर दिला जात आहे. यंदाची जागतिक संकल्पना प्रत्यक्ष अनुभव असलेल्या व्यक्तींचे म्हणणे ऐकून घेऊन त्यातून सकारात्मक बदल घडवण्याची आहे. मानसिक आरोग्याच्या समस्यांना तोंड देणाऱ्या व्यक्तींना फक्त ऐकून घेणे पुरेसे नाही, तर त्यांच्या अनुभवांना सेवा आणि निर्णयप्रक्रियेत स्थान मिळायला हवे, असे यात म्हटले आहे.

मानसिक ताण, चिंता, नैराश्य आणि इतर मानसिक आरोग्याच्या समस्यांबाबत मार्गदर्शन मिळावे, म्हणून टेली-मानस ही राष्ट्रीय हेल्पलाइन २४ तास सुरू असते. राज्यात २०२२-२३ पासून एप्रिल २०२६ पर्यंत या सेवेला तीन लाख २७ हजारांहून अधिक कॉल आले आहेत. फोनवरून संपर्क साधता येत असल्यामुळे या सेवेचे महत्त्व वाढले आहे. टेली-मानसचा हेल्पलाइन क्रमांक १४४१६ आहे.

मानसिक आरोग्याच्या सेवा लोकांच्या जवळ मिळाव्यात, म्हणून प्राथमिक आरोग्य केंद्रांच्या पातळीवर मनशक्ती क्लिनिकमार्फत सेवा देण्यावर भर आहे. समस्येची वेळीच ओळख, समुपदेशन, उपचार आणि गरज पडल्यास पुढील वैद्यकीय सेवांसाठी संदर्भ देणे, यामुळे रुग्णांना मदत मिळू शकते. मानसिक आरोग्याच्या समस्यांना तोंड देणाऱ्या व्यक्तींचे पुनर्वसन आणि त्यांचा समाजात पुन्हा समावेश व्हावा, यासाठीही प्रयत्न सुरू आहेत.

वाढत्या वयात स्मरणशक्तीशी संबंधित समस्यांचे निदान आणि उपचार करण्यासाठी स्मृतीदोष क्लिनिकमार्फत विशेष बाह्यरुग्ण सेवा दिल्या जातात. या क्लिनिकमध्ये दरवर्षी सुमारे ४५ हजारांहून अधिक नागरिक उपचार घेतात, अशी माहिती देण्यात आली. स्मृतीदोष असलेल्या ज्येष्ठ नागरिकांना आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना मार्गदर्शन व आवश्यक वैद्यकीय मदत मिळवून देण्यात या सेवांची भूमिका महत्त्वाची आहे.

मानसिक आरोग्य सेवा बळकट करण्यासाठी शासनासोबत स्वयंसेवी संस्थाही सहभागी होत आहेत. आदित्य बिर्ला एज्युकेशन ट्रस्ट, एकलव्य फाउंडेशन आणि श्रद्धा फाउंडेशन यांसारख्या संस्थांच्या सहकार्याने जनजागृती, समुपदेशन आणि समुदायस्तरावरील मदतीसाठी प्रयत्न केले जात आहेत. शासन, आरोग्य कर्मचारी, स्वयंसेवी संस्था आणि समाज यांच्या समन्वयातून या सेवा अधिक प्रभावी करण्याचे उद्दिष्ट आहे.

मानसिक आरोग्याच्या समस्यांबद्दल समाजात असलेले गैरसमज आणि कलंक दूर करणे ही काळाची गरज आहे. 'मनजागृती' या संदेशातून प्रत्यक्ष अनुभव असलेल्या व्यक्तींचे म्हणणे संवेदनशीलतेने ऐकण्याचे आवाहन केले जात आहे. 'मनसंवाद, बोलूया, ऐकूया, समजून घेऊया' या उपक्रमातून मानसिक आरोग्याबाबत मोकळेपणाने बोलण्यास सांगितले जात आहे.

मानसिक आरोग्य सेवा अधिनियम, २०१७ नुसार मानसिक आजार असलेल्या व्यक्तींचे अधिकार, सन्मान आणि गोपनीयता जपणे महत्त्वाचे आहे. मानसिक आरोग्याच्या समस्यांकडे दुर्लक्ष न करता योग्य वेळी मदत घेणे आणि गरजू व्यक्तींना आधार देणे आवश्यक आहे. जागरूक, संवेदनशील आणि कलंकमुक्त समाज घडवण्यासाठी नागरिकांनीही पुढाकार घ्यावा, असे आवाहन आरोग्यमंत्री प्रकाश आबिटकर यांनी केले.