रक्ताच्या नमुन्यातून कर्करोगाच्या पेशी शोधणारे 'ऑन्कोडिस्कव्हर' तंत्रज्ञान अॅक्टरेकच्या परिषदेत सादर

कर्करोगाचे निदान, उपचार किती परिणामकारक ठरताहेत आणि आजार परत येण्याचा धोका किती, हे अधिक अचूकपणे तपासण्यासाठी रक्ताच्या नमुन्यावर आधारित नवे तंत्रज्ञान उपयोगी पडू शकते. नवी मुंबईतील टाटा मेमोरियल सेंटरच्या प्रगत कर्करोग उपचार, संशोधन आणि शिक्षण केंद्रात (अॅक्टरेक) 'कॅमो २०२६' ही आंतरराष्ट्रीय वैज्ञानिक परिषद झाली. या परिषदेत अॅक्टोरियस इनोव्हेशन्स अँड रिसर्च कंपनीने 'ऑन्कोडिस्कव्हर' हे तंत्रज्ञान सादर केले. ते रक्तातील कर्करोगाच्या पेशी शोधते. कंपनीने पुढील पिढीतील जनुकीय क्रमविश्लेषणावर (एनजीएस) आधारित चाचण्याही मांडल्या.

या दोन्ही तंत्रज्ञानांचा एकत्र वापर केला, तर कर्करोगाशी संबंधित पेशी आणि जनुकीय बदल यांची माहिती मिळू शकते. त्यातून उपचारांचे नियोजन अधिक प्रभावी करायला मदत होऊ शकते.

कंपनीच्या एनजीएस चाचण्यांमधून कर्करोगाशी संबंधित जनुकीय बदलांचे सविस्तर विश्लेषण करता येते. रुग्णाच्या आजाराचे स्वरूप पाहून योग्य उपचार निवडणे, उपचार सुरू असताना आजारात होणाऱ्या बदलांवर लक्ष ठेवणे आणि उपचारानंतर कर्करोगाच्या काही पेशी शिल्लक आहेत का, याचे संकेत शोधणे यामुळे शक्य होऊ शकते. या चाचण्यांत सीटी-डीएनए, जी-डीएनए आणि आरएनए या जनुकीय घटकांचे विश्लेषण केले जाते.

'ऑन्कोडिस्कव्हर'च्या मदतीने रक्तातील अगदी कमी प्रमाणात असलेल्या कर्करोगाच्या पेशी शोधता येतात आणि त्यांची संख्याही मोजता येते, असे कंपनीने सांगितले. त्यासाठी विशेष तंत्रज्ञानासह प्रतिदीप्ती सूक्ष्मदर्शिकेचा वापर केला जातो. जनुकीय चाचण्यांसोबत हे तंत्रज्ञान वापरले, तर कर्करोगाच्या पेशी आणि त्यांच्याशी संबंधित जनुकीय बदल यांबद्दल पूरक माहिती मिळू शकते.

डॉ. जयंत खंडारे यांच्या मार्गदर्शनाखाली 'ऑन्कोडिस्कव्हर' विकसित झाले आहे. त्याला केंद्रीय औषध मानक नियंत्रण संघटनेची मान्यता मिळाली आहे. साध्या रक्ताच्या नमुन्यातून कर्करोगाच्या पेशी शोधण्यासाठी मान्यता मिळालेले हे भारतातील पहिले आणि एकमेव वैद्यकीय परीक्षण असल्याचा कंपनीचा दावा आहे. हे तंत्रज्ञान पंधराहून अधिक प्रकारच्या घन स्वरूपातील कर्करोगांसाठी वापरता येते, असेही कंपनीने नमूद केले.

'द्रव ऊतकपरीक्षण' (लिक्विड बायोप्सी) क्षेत्रातील आंतरराष्ट्रीय तज्ज्ञ प्रा. क्लाउस पँटेल आणि प्रा. कॅथरीन अलिक्स-पानाबिएर यांनी परिषदेत या दोन्ही तंत्रज्ञानांच्या एकत्रित वापराचे महत्त्व अधोरेखित केले. कर्करोगाच्या पेशींवरील संशोधनाचा उपयोग नियामक मान्यता मिळालेले तंत्रज्ञान विकसित करण्यासाठी केल्याचे प्रा. पँटेल यांनी सांगितले. 'ऑन्कोडिस्कव्हर' आणि एनजीएस चाचण्यांतून मिळणारी माहिती कर्करोगाच्या नियमित उपचारांमध्ये अधिक प्रभावीपणे वापरण्याची संधी आहे, असे प्रा. अलिक्स-पानाबिएर यांनी सांगितले.

वैद्यकीय प्रतिमांकन चाचण्यांमध्ये कर्करोग दिसत नसला, तरी रक्तात कर्करोगाच्या काही पेशी किंवा जनुकीय संकेत शिल्लक असू शकतात. अशा पेशींचा शोध आणि त्यांच्यावरचे निरीक्षण पुढे आजार परत येण्याचा किंवा शरीराच्या इतर भागांत पसरण्याचा धोका समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचे ठरू शकते, असे डॉ. जयंत खंडारे यांनी स्पष्ट केले.

डॉ. जयंत खंडारे आणि अरविंदन वासुदेवन यांनी २०१३ मध्ये अॅक्टोरियस कंपनीची स्थापना केली. रक्तातील कर्करोगाशी संबंधित जैविक संकेत शोधणाऱ्या तंत्रज्ञानाच्या विकासावर ही कंपनी काम करते. 'ऑन्कोडिस्कव्हर मेटास्टॅट' ही प्रणाली सध्या संशोधनाच्या टप्प्यात आहे.

अॅक्टरेकच्या सहकार्याने झालेल्या या परिषदेत डॉक्टर आणि संशोधकांना एक व्यासपीठ मिळाले. रक्ताच्या नमुन्यावर आधारित पेशींचे परीक्षण आणि जनुकीय चाचण्या एकत्र वापरल्या, तर कर्करोगाच्या निदानापासून उपचारांवरील निरीक्षणापर्यंत कोणत्या नव्या शक्यता निर्माण होऊ शकतात, यावर तिथे चर्चा झाली.