एल निनोमुळे यंदा हिवाळा सौम्य, फेब्रुवारीपासूनच उन्हाळ्याची चाहूल; जलाशयांत पाणी घटले

नवी दिल्ली : यंदाच्या हिवाळ्यात नेहमीपेक्षा कमी थंडी जाणवण्याची शक्यता आहे. उन्हाळ्याचा तडाखाही अपेक्षेपेक्षा लवकर वाढू शकतो, असे हवामानशास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे. 'एल निनो'चा प्रभाव वाढत असल्याने फेब्रुवारीपासूनच देशातील तापमानात मोठी वाढ होण्याची शक्यता त्यांनी व्यक्त केली आहे. म्हणजेच लोकांना हिवाळ्यात थंडी कमी आणि उन्हाळ्यात लवकरच कडक उष्णता, अशा दोन्हींना तोंड द्यावे लागू शकते.

क्लायमेट ट्रेंड्स यांनी प्रसिद्ध केलेल्या अहवालानुसार, मान्सूनच्या हंगामात, म्हणजे जून ते सप्टेंबर या काळात, पाऊस सामान्यापेक्षा कमी राहील. भारतीय हवामान विभागाचे माजी महासंचालक डॉ. के. जे. रमेश यांच्या मते, 'एल निनो'चा प्रभाव फेब्रुवारी २०२७ पर्यंत टिकून राहील. त्यामुळे फेब्रुवारीपासूनच उन्हाळ्यासारखी स्थिती तयार होऊ शकते.

२०२६ मध्ये हवामानाचे अनेक जुने विक्रम मोडले गेले आहेत. १९०१ पासूनच्या नोंदींचा विचार करता, ऑगस्ट २०२६ हा भारतातील सर्वांत उष्ण ऑगस्ट ठरला. सप्टेंबर २०२६ हा पाचवा सर्वांत उष्ण सप्टेंबर ठरला.

पाऊस कमी पडल्याने आणि उन्हाळा लवकर सुरू होणार असल्याने भात लागवडीखालील क्षेत्र १.५५६ दशलक्ष हेक्टरने घटले आहे. या पार्श्वभूमीवर कृषी आणि हवामान तज्ज्ञांनी शेतकऱ्यांना रब्बी हंगामात कडधान्ये आणि तेलबिया यांसारखी कमी दिवसांत येणारी पिके घेण्याला प्राधान्य द्यायचा सल्ला दिला आहे. उष्णतेचा परिणाम कमी करण्यासाठी संबंधित प्रशासनाने 'पूर्वसूचना प्रणाली' अधिक मजबूत करावी, असेही आवाहन करण्यात आले आहे.

पाण्याची स्थितीही काळजी वाढवणारी आहे. केंद्रीय जल आयोगाच्या आकडेवारीनुसार, देशातील १७८ प्रमुख जलाशयांतील पाणीसाठा त्यांच्या सामान्य क्षमतेच्या केवळ ८७.०८ टक्क्यांवर आला आहे. दक्षिण द्वीपकल्पीय भागात तर परिस्थिती आणखी गंभीर आहे. तिथल्या जलाशयांत क्षमतेच्या केवळ ४७.२२ टक्के पाणी उरले आहे.

उन्हाळा लवकर येणार आणि हिवाळ्यात पाऊस कमी पडणार, याचा थेट आणि विनाशकारी परिणाम देशातील जलस्रोतांवर आणि रब्बी पिकांवर होणार आहे. तेलंगणा, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश, राजस्थान आणि महाराष्ट्र या राज्यांत दुष्काळी परिस्थिती आधीच जाहीर करण्यात आली आहे. एकट्या महाराष्ट्राचा विचार केला, तर राज्यातील ७५ टक्के भाग दुष्काळाच्या छायेत आहे.

महाराष्ट्रात आणि तुमच्या भागात काय परिणाम होईल, याबाबत हिवाळा गरमच राहील असा अंदाज आहे. दिवसाचे आणि रात्रीचे तापमान सामान्यापेक्षा जास्त राहण्याची शक्यता आहे. फेब्रुवारी 2027 मध्ये तापमान 1.5 degrees C ते 3.5 degrees C जास्त राहू शकते.

शेतकऱ्यांना असलेला धोका अहवालात सांगितला आहे. भात, ऊस आणि कापूस यांची लागवड आधीच कमी झाली आहे. रब्बी आणि उन्हाळी पिकांवर थेट परिणाम होणार असून, पाण्याची टंचाई हा मोठा प्रश्न ठरणार आहे.

सामान्य लोकांना काय धोका, यावर Climate Impact Lab च्या अभ्यासानुसार Super El Niño मुळे जगभरात 4.51 लाख लोकांना फटका बसू शकतो. यापूर्वी भारतातही हीट स्ट्रोकमुळे अनेकांचा मृत्यू झाला आहे.