दुष्काळग्रस्त श्रीलंकेत पावसासाठी हवाई दलाकडून विमानातून पवित्र जल शिंपण, भिक्षूंची प्रार्थना

श्रीलंका सध्या गेल्या अनेक दशकांतील सर्वात गंभीर जलसंकटाला तोंड देत आहे. देशाच्या अनेक भागांत पावसाने पाठ फिरवल्यामुळे नद्या, विहिरी आणि सिंचनासाठीचे जलाशय पूर्णपणे कोरडे पडले असून पिण्याच्या पाण्यासाठी नागरिकांची प्रचंड फरफट होत आहे. या संकटातून बाहेर पडण्यासाठी आणि पाऊस यावा यासाठी आता श्रीलंकेत धार्मिक परंपरेची आणि श्रद्धेची मदत घेतली जात आहे.

श्रीलंकन हवाई दलाने यासाठी एक वेगळाच उपक्रम हाती घेतला. भगवे वस्त्र परिधान केलेल्या तीन बौद्ध भिक्षूंना विशेष वाय-१२ या लष्करी विमानातून दुष्काळग्रस्त भागांवरून हवाई फेरीवर नेण्यात आले. आकाशात उडणाऱ्या याच विमानातून भिक्षूंनी पाऊस पडावा आणि दुष्काळाची तीव्रता कमी व्हावी यासाठी पिरिथ पठण म्हणजेच विशेष प्रार्थना म्हटली. या प्रार्थनेबरोबरच विमानातून खालच्या दुष्काळग्रस्त जमिनीवर, वाळलेल्या शेतांवर आणि आटलेल्या जलाशयांवर पवित्र पाण्याचे शिंपण करण्यात आले. हवाई दलाने सोशल मीडियावर या मोहिमेचे फोटो शेअर करत लिहिले की, संपूर्ण देश कोरड्या हवामानाच्या आणि भीषण दुष्काळाच्या सावटाखाली असताना हे विमान आकाशात करुणा आणि आशेचे प्रतीक म्हणून उडत आहे.

श्रीलंकेच्या उत्तर, पूर्व आणि दक्षिण प्रांतांना या दुष्काळाचा सर्वाधिक फटका बसला आहे. देशातील अनेक कृषी क्षेत्रांत नेहमीच्या तुलनेत ८५ ते १०० टक्के कमी पाऊस झाल्याने शेतजमिनींना भेगा पडल्या असून पिके पूर्णपणे वाळून गेली आहेत. गावांतील आणि शहरांतील विहिरी तसेच लहान-मोठे जलाशय तळाशी गेले असून काही मुख्य जलाशयांत त्यांच्या एकूण क्षमतेच्या अवघे १० ते ५० टक्के इतकेच पाणी शिल्लक राहिले आहे. दूरवरच्या भागांत सरकारला टँकरने पाणीपुरवठा करावा लागत असून काही अतिदुर्गम व ग्रामीण भागांत नागरिकांना एका टँकरसाठी तब्बल २३ दिवस वाट पाहावी लागत आहे. या टंचाईमुळे माणसांबरोबरच पशुधन आणि पाळीव प्राण्यांचाही पाण्यावाचून तडफडून मृत्यू होत असल्याचे समोर येत आहे.

या संकटाचा फटका केवळ पिण्याचे पाणी आणि शेतीपुरता मर्यादित नाही. जलविद्युत निर्मिती करणाऱ्या प्रमुख जलाशयांतील पाणीपातळी निम्म्याहून अधिक घसरल्याने वीजनिर्मितीवर मोठा ताण आला असून लवकर मुसळधार पाऊस न झाल्यास मोठ्या प्रमाणात लोडशेडिंग आणि ऊर्जासंकट ओढवण्याची भीती व्यक्त होत आहे. निसर्ग आणि वन्यजीवांवरही याचा वाईट परिणाम झाला असून जगप्रसिद्ध याला राष्ट्रीय उद्यानातील जलस्रोत आटल्याने प्राण्यांच्या पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न गंभीर बनला आहे. यामुळे प्रशासनाला या उद्यानातील एकूण ६ विभागांपैकी २ विभाग पर्यटकांसाठी पूर्णपणे बंद करावे लागले आहेत.

हवामान तज्ज्ञांच्या मते, या भीषण परिस्थितीमागे जागतिक हवामान बदल आणि एल निनो या नैसर्गिक घटकाचा तीव्र प्रभाव आहे. एल निनोमुळे प्रशांत महासागरातील पाण्याच्या तापमानात वाढ होते, ज्यामुळे जगभरातील वाऱ्यांचा वेग आणि पावसाची पद्धत बदलते. यंदाचा एल निनो तीव्र स्वरूपाचा असल्याने श्रीलंकेतील पावसाचे प्रमाण मोठ्या प्रमाणात घटले आहे. श्रीलंकेच्या हवामान विभागाने सप्टेंबरच्या अखेरीपासून डिसेंबरपर्यंतच्या काळात काही भागांत मुसळधार पाऊस पडण्याची शक्यता वर्तवली असली, तरी या पावसानंतर पुन्हा तीव्र दुष्काळी परिस्थिती उद्भवू शकते, असाही इशारा तज्ज्ञांनी दिला आहे. त्यामुळे एका बाजूला अवकाळी मुसळधार पाऊस आणि दुसऱ्या बाजूला भीषण कोरडा दुष्काळ अशा दुहेरी संकटाचा सामना श्रीलंकेतील नागरिकांना करावा लागत आहे.