NDRF जवानांच्या आणि कुटुंबांच्या मानसिक आरोग्यासाठी 'प्रोजेक्ट निर्मल' सुरू होणार

देशभरातील एनडीआरएफच्या जवानांसाठी आणि त्यांच्या कुटुंबीयांसाठी 'प्रोजेक्ट निर्मल' हा मानसिक आरोग्य व मनोसामाजिक साहाय्याचा (एमएचपीएसएस) उपक्रम सुरू होत आहे. एनडीआरएफ वाइव्ह्स वेल्फेअर असोसिएशनने (एनडब्ल्यूडब्ल्यूए) यासाठी एम्पॉवरसोबत सामंजस्य करार (एमओयू) केला आहे. एम्पॉवर ही पॅन-इंडिया मानसिक आरोग्य सेवा देणारी संस्था असून तिची स्थापना आदित्य बिर्ला एज्युकेशन ट्रस्ट (एबीईटी) अंतर्गत श्रीमती नीरजा बिर्ला यांनी केली आहे.

आपत्तीच्या वेळी एनडीआरएफच्या बचावकर्त्यांवर तीव्र ताण येतो, शारीरिक आव्हाने असतात आणि अचानक तैनात व्हावे लागते. हे लक्षात घेऊन कामाशी संबंधित ताणाचे व्यवस्थापन करणे आणि मानसिक आरोग्याबद्दल समाजात असलेला कलंक दूर करणे, हा या सहकार्याचा उद्देश आहे.

या उपक्रमात मानसिक आरोग्याबाबत जनजागृती सत्रे, नियमित मानसिक तपासणी, वैयक्तिक आणि गटातील समुपदेशन, टेलि-समुपदेशन, क्रायसिस इंटरव्हेन्शन, आत्महत्या प्रतिबंध आणि गरजेनुसार आधार यांचा समावेश असलेली सर्वसमावेशक केअर सातत्य यंत्रणा दिली जाणार आहे.

संपूर्ण भारतात पोहोचता यावे म्हणून प्रमुख प्रादेशिक केंद्रांमध्ये हब-आधारित टीम्स तयार केल्या जातील. शिवाय मानसिक आरोग्य तज्ज्ञ चालवत असलेली २४/७ बहुभाषिक हेल्पलाइन असेल. त्यातून जवानांना आणि त्यांच्या कुटुंबातील सदस्यांना चोवीस तास मार्गदर्शन मिळेल.

एनडब्ल्यूडब्ल्यूएच्या प्रेसिडंट श्रीमती प्रीती आनंद म्हणाल्या, "दलाचे मनोबल, सज्जता आणि एकूण प्रतिसाद परिणामकारकता टिकवून ठेवण्यासाठी बचावकर्ते आणि त्यांच्या कुटुंबियांच्या भावनिक आरोग्याला प्राधान्य देणे आवश्यक आहे."

आदित्य बिर्ला एज्युकेशन ट्रस्ट आणि एम्पॉवरच्या फाउंडर व चेअरपर्सन श्रीमती नीरजा बिर्ला म्हणाल्या, "मानसिक स्वास्थ्य हे प्रत्यक्ष प्रतिसाद सिस्टमच्या ताकदीचाच एक अविभाज्य भाग आहे हे ओळखल्याबद्दल आम्ही एनडीआरएफचे मनापासून कौतुक करतो. 'प्रोजेक्ट निर्मल'च्या माध्यमातून एम्पॉवर एनडीआरएफ वाइव्ह्स वेल्फेअर असोसिएशनसोबत मिळून आघाडीवरील कर्मचारी आणि एनडीआरएफच्या कुटुंबियांना संरचित मानसिक आरोग्य साहाय्य पुरवण्यासाठी महत्त्वपूर्ण पाऊल टाकत आहे."

नीरजा बिर्ला यांच्या म्हणण्यानुसार हा सहयोग एम्पॉवरच्या देशव्यापी व्हिजनची सुरुवात दाखवतो. चोवीस तास देशाची सेवा करणाऱ्यांसाठी मानसिक आरोग्य सेवेला पद्धतशीरपणे संस्थात्मक स्वरूप देणे आणि एकात्मिक मानसिक आरोग्य साहाय्य सिस्टम्स उभ्या करणे, यासाठी काम सुरू आहे.

केंद्रीय औद्योगिक सुरक्षा दल (सीआयएसएफ), केंद्रीय राखीव पोलीस दल (सीआरपीएफ) आणि संपूर्ण महाराष्ट्रातील पोलीस दले अशा गणवेशधारी व आघाडीच्या सेवांसोबत एम्पॉवरने काम केले आहे. अति-तणावाच्या वातावरणात मानसिक आरोग्य समुपदेशन आणि मनोसामाजिक पाठबळ देण्याचा व्यापक अनुभव त्यांच्याकडे आहे.

सीआयएसएफसोबत 'प्रोजेक्ट मन' सारख्या दीर्घकालीन उपक्रमांतून एम्पॉवरने जनजागृती, वेळेत निदान, समुपदेशन, क्षमता बांधणी आणि व्यावसायिक मदतीची उपलब्धता यांना एकत्र आणणारा संस्थात्मक दृष्टिकोन विकसित केला आहे. या अनुभवातून स्पष्ट झाले की, मानसिक आरोग्य केवळ संकटकाळात तात्पुरता दिलासा देण्यापुरते मर्यादित राहू नये. ते जवानांसाठीच्या सपोर्ट इकोसिस्टमचा अविभाज्य आणि शाश्वत भाग बनणे महत्त्वाचे आहे.

याच अनुभवाच्या आधारावर एम्पॉवरचा 'प्रोजेक्ट निर्मल' हा समाजाच्या आणि देशाच्या रक्षणात महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या फ्रंटलाइन वर्कर्स आणि त्यांच्या कुटुंबियांच्या मानसिक आरोग्य व स्वास्थ्याला पद्धतशीरपणे दृढ करण्याच्या, संपूर्ण भारतातील दृष्टिकोनामधील पहिले पाऊल ठरतो.