जागतिक कृतज्ञता दिन: फक्त 'धन्यवाद' म्हणण्याने आरोग्य आणि नाती कशी सुधारतात
२१ सप्टेंबर हा जागतिक कृतज्ञता दिन. रोजच्या धावपळीत लोक चिडचिड आणि तक्रारींमध्ये अडकतात, पण मनापासून आभार मानण्याची सवय शरीर आणि मनासाठी किती फायद्याची ठरते, हे या दिवसाच्या निमित्ताने पुन्हा समोर आलंय.
सध्याच्या धकाधकीच्या जगण्यात माणसं सतत स्पर्धेत, तणावात आणि तक्रारींमध्ये गुरफटलेली दिसतात. आपल्याकडे काय नाही, यावर विचार करत करत लोक कळत नकळत नैराश्याकडे झुकतात. पण आपल्याकडे जे चांगलं आहे, त्याबद्दल माणसांचे आणि निसर्गाचे आभार मानणं म्हणजेच कृतज्ञता. हीच भावना जपण्यासाठी दरवर्षी २१ सप्टेंबरला जगभर 'जागतिक कृतज्ञता दिन' साजरा होतो. हा दिवस थांबून, मागे वळून बघण्याची आणि आयुष्यातल्या चांगल्या गोष्टींची जाणीव ठेवण्याची संधी देतो.
या दिवसाची सुरुवात १९६५ साली हवाई इथं झालेल्या एका आंतरराष्ट्रीय परिषदेत झाली. अध्यात्मिक गुरु श्री चिन्मय यांनी अशी कल्पना मांडली होती, की जगभरातल्या लोकांनी एकमेकांचे आभार मानावेत यासाठी एक खास दिवस असावा. त्यानंतर १९६६ पासून दरवर्षी २१ सप्टेंबरला हा दिवस पाळला जाऊ लागला आणि पुढं संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या मध्यस्थीने त्याला जागतिक मान्यता मिळाली. रोजच्या आयुष्यात 'थँक्यू' किंवा 'धन्यवाद' हा छोटासा शब्द मोठा फरक घडवू शकतो. कोणाचे मनापासून आभार मानले, की समोरच्या व्यक्तीलाच नाही तर स्वतःलाही एक वेगळं समाधान मिळतं.
वैद्यकीय आणि मानसशास्त्रीय अभ्यासातही हे सिद्ध झालंय, की कृतज्ञतेची सवय शरीर आणि मन दोन्हींसाठी फायद्याची असते. जे लोक नियमित आभार व्यक्त करतात, त्यांच्या शरीरातलं 'कोर्टिसोल' हे स्ट्रेस हार्मोन कमी होतं. कोणाबद्दल कृतज्ञता वाटली, की मेंदूत 'डोपामिन' आणि 'सेरोटोनिन' ही आनंदाची संप्रेरकं तयार होतात, त्यामुळे मन प्रसन्न राहतं. रात्री झोपण्याआधी दिवसभरातल्या चांगल्या गोष्टी आठवल्या, तर मेंदू शांत होतो, झोप चांगली लागते आणि ब्लडप्रेशरही नियंत्रणात राहतं. शिवाय कृतज्ञतेमुळे नकारात्मक विचारांकडून सकारात्मकतेकडे वळण्याची ताकद मिळते, त्यामुळे अवघड प्रसंगातही लढण्याचा आत्मविश्वास वाढतो.
कृतज्ञता व्यक्त केल्याने नातीही घट्ट होतात. कुटुंबातली माणसं, मित्र-मैत्रिणी, सहकारी किंवा मुलांप्रती आभार व्यक्त केलं, की नात्यांमधलं अंतर कमी होतं आणि आपुलकी वाढते. शिक्षकांनी दिलेल्या ज्ञानाबद्दल, आई-वडिलांनी केलेल्या त्यागाबद्दल किंवा मित्रांच्या साथीबद्दल आभार मानले, तर त्यांच्या नजरेत आपला मान वाढतो. अन्न, पाणी आणि हवा देणाऱ्या निसर्गाबद्दलही कृतज्ञ राहणं ही काळाची गरज आहे आणि पर्यावरणाचं रक्षण करणं हाही निसर्गाप्रती आभार मानण्याचाच एक भाग आहे.
ही कृतज्ञता फक्त एका दिवसापुरती न ठेवता रोजच्या जगण्याचा भाग बनवता येते. रोज रात्री झोपण्याआधी त्या दिवशी घडलेल्या ३ चांगल्या गोष्टी डायरीत लिहून ठेवाव्यात. आयुष्यात मोलाचं योगदान देणाऱ्या एखाद्या व्यक्तीला रोज 'थँक्यू' मेसेज पाठवावा. आणि इतरांचे आभार मानताना स्वतःचंही कौतुक करायला विसरू नये, विशेषतः अवघड प्रसंगात स्वतःला सावरल्याबद्दल. थोडक्यात, सतत तक्रारी करत राहिलं तर आयुष्य जड वाटतं, पण जे मिळालंय त्याबद्दल कृतज्ञ राहिलं, तर तेच आयुष्य सुंदर आणि समृद्ध वाटायला लागतं. या २१ सप्टेंबरला जागतिक कृतज्ञता दिनानिमित्त आपल्या आजूबाजूच्या माणसांना धन्यवाद देऊन थोडा आनंद वाटूया.
