सोन्याचे दागिने घेताय? घडणावळ शुल्क कसे लागते आणि ते कमी कसे करायचे ते पाहा

धनत्रयोदशीला सोन्याची खरेदी अनेकजण करतात. काही जण या दिवशी नाणी घेतात, तर काही जण दागिने घेतात. दागिने घेताना बहुतेक लोक 22 किंवा 24 कॅरेटचा भाव विचारतात आणि ज्वेलर्सने दिलेल्या अंतिम बिलाप्रमाणे पैसे देतात. पण सोन्याचा दर एवढेच बिलात नसते. त्यावर लागणारे घडणावळ शुल्क (मेकिंग चार्जेस) आणि GST यामुळे दागिन्यांची किंमत बरीच वाढते. याकडे नीट लक्ष दिले तर तुमचे हजारो रुपये वाचू शकतात.

हे शुल्क दागिने बनवण्याची मजुरी आणि डिझाइनचा खर्च या नावाखाली घेतले जाते. प्रत्येक ज्वेलर वेगळे शुल्क लावतो. काही ठिकाणी ते प्रति ग्रॅम ठरलेल्या रकमेने घेतात, तर काही ठिकाणी सोन्याच्या किमतीच्या टक्केवारीने लावतात. म्हणून खरेदीपूर्वी त्याचे गणित समजून घेणे गरजेचे आहे.

पहिल्या पद्धतीत प्रति ग्रॅम एक निश्चित रक्कम लावली जाते. उदाहरणार्थ, एखादा जवाहिरी घडणावळीसाठी प्रति ग्रॅम Rs 300 घेत असेल आणि तुम्ही 8 ग्रॅम दागिने घेतले, तर तुम्हाला Rs 2,400 द्यावे लागतील. दुसऱ्या पद्धतीत सोन्याच्या किमतीची ठरलेली टक्केवारी शुल्क म्हणून लावली जाते. समजा 8 ग्रॅम दागिन्यांतील सोन्याची किंमत Rs 40,000 आहे आणि शुल्क 12% आहे, तर घडणावळ शुल्क Rs 4,800 होईल.

आता Rs 2,400 कसे वाचतात ते पाहा. तुम्ही 8 ग्रॅम दागिने घेत आहात आणि 10 ग्रॅम सोन्याची किंमत Rs 50,000 आहे, असे धरा. तर 8 ग्रॅम सोन्याची किंमत Rs 40,000 होते. निश्चित शुल्काच्या पद्धतीत घडणावळ Rs 2,400 आणि एकूण रक्कम Rs 42,000 येते. 12% च्या पद्धतीत घडणावळ Rs 4,800 आणि एकूण रक्कम Rs 44,800 येते.

शुल्क कमी करण्यासाठी पाच गोष्टी करता येतील. पहिली, दोन-तीन दुकानांत भाव विचारा. एकाच डिझाइनच्या किंवा वजनाच्या दागिन्यांसाठीही घडणावळ प्रत्येक सराफाकडे वेगळी असू शकते. दुसरी, निश्चित आणि टक्केवारीनुसार लागणाऱ्या शुल्काची तुलना करा. शुल्क किती आहे एवढेच न विचारता ते प्रति ग्रॅम आहे की सोन्याच्या किमतीच्या टक्केवारीने आहे हेही विचारा आणि निर्णयापूर्वी दोन्ही गणिते करा.

तिसरी, हलक्या वजनाच्या आणि मशीनने बनवलेल्या डिझाइन्स निवडा. नाजूक किंवा जड कारागिरीच्या दागिन्यांची घडणावळ जास्त असू शकते, त्यामुळे कमी खर्च हवा असेल तर साध्या किंवा मशीनमेड डिझाइन्सचा विचार करा. चौथी, सणासुदीच्या ऑफर्सचा फायदा घ्या. अनेक सराफ धनतेरस आणि दिवाळीत घडणावळीवर सूट देतात. पण फक्त सवलत पाहून घेऊ नका. आधी एकूण बिल तपासा आणि सवलतीनंतर प्रत्यक्षात किती बचत होते ते ठरवा.

पाचवी, जुने सोने देऊन नवीन दागिने घेत असाल तर बिल नीट तपासा. जुन्या सोन्याची किंमत, त्यावरील कपात आणि नवीन दागिन्यांवरील घडणावळ शुल्क यांचे वेगवेगळे गणित सोनाराकडून करून घ्या.

बिलावर काय पाहायचे, हेही महत्त्वाचे आहे. बिल तपासल्याशिवाय पैसे देऊ नका. त्यावर सोन्याची शुद्धता, वजन, सध्याचा दर, घडणावळ शुल्क, वाया जाणारे सोने आणि GST स्पष्ट लिहिलेले असावे. दागिन्यांत हिरे किंवा इतर खडे असतील तर त्यांचे वजन आणि किंमत वेगळी विचारा. BIS हॉलमार्क आणि सहा अंकी HUID क्रमांकही तपासा. दागिन्यांच्या बिलांवर साधारणपणे 3% GST लागतो, म्हणून घडणावळीवर सूट मिळाली तरी अंतिम बिल एकदा तपासून घ्या.