दीक्षाभूमी विकासाबाबत नितीन राऊत यांनी मांडल्या सूचना, बुद्धिस्ट पीस पार्कची मागणी

नागपूरमधील दीक्षाभूमी परिसराचे आधुनिकीकरण आणि सौंदर्यीकरण करताना मूळ स्तूपाच्या ऐतिहासिक वास्तुरचनेला अजिबात धक्का न लावता हा विकास युनेस्कोच्या जागतिक वारसा मानकांनुसारच व्हायला हवा, असे मत माजी कॅबिनेट मंत्री आणि आमदार नितीन राऊत यांनी मांडले आहे.

जिल्हा नियोजन भवनात पालकमंत्र्यांच्या अध्यक्षतेखाली एक बैठक झाली होती. त्या बैठकीनंतर पालकमंत्र्यांच्या सूचनेनुसार या प्रकल्पाचे वास्तुशिल्पी संदीप कांबळे यांनी आमदार नितीन राऊत यांच्या कार्यालयात प्रस्तावित विकास आराखड्याचे सविस्तर सादरीकरण केले.

या सादरीकरणादरम्यान राऊत यांनी विविध क्षेत्रांतील तज्ज्ञ आणि पदाधिकाऱ्यांच्या उपस्थितीत सविस्तर चर्चा केली आणि अनेक महत्त्वाच्या सूचना मांडल्या. गेल्या ४५ वर्षांपासून दीक्षाभूमीशी आपले अतूट नाते असल्याचे राऊत यांनी सांगितले. 'संकल्प' संस्थेच्या माध्यमातून येथे ३९ वर्षे सेवा करण्याची संधी मिळाल्याचेही त्यांनी नमूद केले. दीक्षाभूमी ही केवळ एक वास्तू नसून जगभरातील कोट्यवधी अनुयायांसाठी वैचारिक ऊर्जेचे केंद्र आहे, असे ते म्हणाले.

सरकारने या विकासासाठी घेतलेल्या पुढाकाराचे राऊत यांनी स्वागत केले. प्रसिद्ध वास्तुशिल्पी दिवंगत शिवदान म्हैसाळकर यांनी उभारलेल्या आशियातील एकमेव पोकळ मूळ धम्मचक्र स्तूपाची ऐतिहासिक पवित्रता आणि ओळख अबाधित राखणे ही आपली सर्वोच्च प्राथमिकता असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

राऊत यांनी गर्भगृहाबाबतही सूचना मांडल्या. गर्भगृहातील लक्ष विचलित करणारे सर्व घटक काढून टाकून ती जागा जागतिक दर्जाच्या विपश्यना केंद्रासारखी विकसित करावी, असे ते म्हणाले. आतील भागात दृश्यात्मक एकसंधता राखण्यासाठी सध्याच्या दोन मूर्तींऐवजी मध्यभागी एकच भव्य आणि तेजस्वी बुद्ध प्रतिमा उभारावी, जेणेकरून तथागत गौतम बुद्ध आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या अस्थींचे दर्शन घेता येईल, अशी सूचना त्यांनी केली. तसेच स्तूपाच्या पायाभोवतीचा परिसर शून्य-उत्खनन क्षेत्र म्हणून जाहीर करावा, अशी मागणीही त्यांनी केली.

दीक्षाभूमी स्तूपाभोवतीचा संपूर्ण परिसर 'नो कॉंक्रीट झोन' म्हणून जाहीर करून तिथे नैसर्गिक आणि सुंदर असे 'बुद्धिस्ट पीस पार्क' विकसित करावे, अशी मागणी नागपूर जिल्ह्यात करण्यात आली. सेंट्रल बाजार रोड, दक्षिण अंबाझरी, बजाजनगर, उत्तर अंबाझरी आणि लक्ष्मीनगर चौक यांसारख्या प्रमुख मार्गांवरून स्तूप कुठल्याही अडथळ्याविना भव्यपणे दिसावा, यासाठी ३६० अंश पॅनोरॅमिक व्हिज्युअल कॉरिडॉर तयार करावा, असेही सुचवण्यात आले.

हा प्रकल्प प्रत्यक्षात पूर्णत्वास नेण्यासाठी महाराष्ट्र राज्य सरकारने तातडीने केंद्र सरकारशी आवश्यक चर्चा करून संबंधित भूखंड दीक्षाभूमीसाठी अधिग्रहित आणि हस्तांतरित करून घेण्याचा प्रयत्न करावा, असेही सांगण्यात आले. हे झाल्याशिवाय हा प्रकल्प पूर्ण झाला असे मानता येणार नाही. या प्रसंगी कुलदीप रामटेके, प्रदीप नगराळे, शैलेश नारनवरे, रवी बनकर, प्रशांत पाटील, बंडोपंत टेंभुर्णे आणि अनिल नगराळे उपस्थित होते.