जनगणना २०२७: २५ जानेवारीपासून घरोघरी गणना, २८ फेब्रुवारीपर्यंत पहिला टप्पा

देशात २०२७ मध्ये होणाऱ्या जनगणनेच्या तारखा केंद्र सरकारने जाहीर केल्या आहेत. गृह मंत्रालयाच्या अधिकृत अधिसूचनेनुसार, जनगणनेचा पहिला टप्पा २५ जानेवारी ते २८ फेब्रुवारी २०२७ या काळात चालणार आहे. भारताचे जनगणना आयुक्त मृत्युंजय कुमार नारायण यांनी ही माहिती दिली.

घरोघरी गणना सुरू होण्याआधी लोकांना स्वतःची माहिती स्वतः भरता येणार आहे. अधिसूचनेनुसार, स्वयं-गणनेचा पर्याय १० जानेवारी ते २४ जानेवारी २०२७ पर्यंत उपलब्ध असेल. त्यानंतर २५ जानेवारीपासून नियमित जनगणना सुरू होईल.

पहिला टप्पा संपल्यावर १ मार्च ते ५ मार्च २०२७ दरम्यान एक पुनरावलोकन फेरी होईल. या फेरीत जनगणनेच्या माहितीत आवश्यक त्या दुरुस्त्या केल्या जातील. या जनगणनेसाठी संदर्भ तारीख १ मार्च २०२७ रोजी मध्यरात्री १२ वाजता ठरवली आहे. म्हणजे जनगणनेच्या माहितीसाठी ही वेळ आधार म्हणून धरली जाईल.

काही भाग मात्र सध्या या कार्यक्रमातून वगळले आहेत. पुढील सूचना मिळेपर्यंत मणिपूरमध्ये जनगणना होणार नाही. गोवा, उत्तर प्रदेश, पंजाब, उत्तराखंड आणि लडाख यांनाही सध्या वगळण्यात आले आहे. हिमाचल प्रदेश आणि जम्मू-काश्मीरमधील बर्फाच्छादित भागांनाही या तारखा लागू होणार नाहीत. उत्तर प्रदेश, उत्तराखंड, पंजाब, गोवा आणि मणिपूरमध्ये पुढील वर्षाच्या सुरुवातीला विधानसभा निवडणुका होणार आहेत. बर्फाच्छादित आणि निवडणुका असलेल्या या भागांसाठीच्या तारखा स्वतंत्रपणे जाहीर केल्या जातील, असे नारायण यांनी सांगितले.

स्वातंत्र्यानंतर देशात होणारी ही आठवी जनगणना आहे. यात दोन टप्प्यांत काम होईल. एकात घरांची आणि त्यांच्या स्थितीची नोंद केली जाईल, तर दुसऱ्यात नागरिकांची गणना होईल. दर १० वर्षांनी होणारी ही जनगणना खरे तर २०२१ मध्ये व्हायची होती, पण कोविड-१९ च्या साथीमुळे ती पुढे ढकलावी लागली. केंद्रीय मंत्रिमंडळाने यासाठी ११,७१८ कोटी रुपयांना मंजुरी दिली आहे. ही देशातील आतापर्यंतची सर्वात मोठी जनगणना मोहीम ठरणार आहे. जनगणनेत विचारल्या जाणाऱ्या ४० प्रश्नांची माहितीही याआधी समोर आली होती.

देशातील शेवटची जनगणना २०११ मध्ये झाली. तीही दोन टप्प्यांत पूर्ण झाली होती. त्या वेळी देशाची लोकसंख्या १.२१ अब्ज होती. त्यात पुरुष ६२३.२ दशलक्ष आणि महिला ५८७.५ दशलक्ष होत्या. देशातील एकूण घरांची संख्या २४९.५ दशलक्ष होती.

२०२१ ची जनगणनाही दोन टप्प्यांत घेण्याचे ठरले होते. पहिला टप्पा एप्रिल ते सप्टेंबर २०२० मध्ये आणि दुसरा फेब्रुवारी २०२१ मध्ये होणार होता. जमिनीवरील सगळी तयारी झाली होती आणि प्रत्यक्ष कामाला १ एप्रिल २०२० पासून सुरुवात होणार होती.