चंद्रपुरात पथनाट्य आणि भिंतीचित्रांतून पाणीबचत, महिला शेतकरी नोंदणीचा संदेश

चंद्रपूर जिल्ह्यातील गावांमध्ये सध्या पथनाट्ये सादर होत आहेत. महिला आर्थिक विकास महामंडळ (माविम), चंद्रपूर यांनी ही जनजागृती मोहीम हाती घेतली आहे. जिल्ह्यात पाऊस कमी पडल्यामुळे पाणीटंचाईची स्थिती आहे. अशा वेळी पाणी वाचवण्याचा संदेश द्यायचा आणि महिलांनी शेतकरी म्हणून नोंदणी करावी यासाठी त्यांना प्रोत्साहन द्यायचे, असा या मोहिमेचा उद्देश आहे.

'नवतेजस्विनी महाराष्ट्र ग्रामीण महिला उद्यम विकास' या उपक्रमांतर्गत महिला बचत गटांचे सदस्य गावातील चौकात आणि बाजारात पथनाट्य सादर करतात. त्याचबरोबर भिंतीचित्रांमधूनही लोकांपर्यंत संदेश पोहोचवला जात आहे. जिल्ह्यातील दुष्काळी परिस्थितीत जलसंवर्धनाचे महत्त्व पटवून देणे आणि शेतात राबणाऱ्या महिलांना 'शेतकरी' म्हणून अधिकृत ओळख मिळवून देणे, म्हणजेच शासकीय योजनांचा लाभ त्यांच्यापर्यंत पोहोचवणे, हे या मोहिमेचे दुहेरी उद्दिष्ट आहे.

यंदा कमी पावसामुळे जिल्ह्यात गंभीर दुष्काळी परिस्थिती निर्माण झाली आहे. त्यामुळे उपलब्ध जलस्रोत जपणे आणि पाणी काटकसरीने वापरणे अत्यंत गरजेचे झाले आहे. या पार्श्वभूमीवर माविमअंतर्गत काम करणारी लोकसंचलित साधन केंद्रे (LRC) आणि महिला बचत गटांचे सदस्य पुढे आले आहेत. गावातला मुख्य चौक, आठवडी बाजार आणि ग्रामपंचायत परिसरात स्थानिक महिला पथनाट्ये सादर करतात, आणि गावकऱ्यांचा त्याला मोठा प्रतिसाद मिळत आहे.

पथनाट्यांतून रोजच्या जीवनात होणारा पाण्याचा अपव्यय टाळण्याबाबत सांगितले जाते. पावसाचे पाणी अडवून जमिनीत जिरवणे, शेतीत ठिबक आणि तुषार सिंचन वापरणे, तसेच दुष्काळात पाण्याचे नीट नियोजन करणे, याबद्दलही मार्गदर्शन केले जात आहे. स्थानिक बोलीभाषा, मार्मिक संवाद आणि प्रभावी अभिनय यांच्या जोरावर पाणीबचत आणि जलसंधारणाचा संदेश गावकऱ्यांच्या मनात ठसवला जात आहे.

शेतीत पेरणीपासून काढणीपर्यंत प्रत्येक टप्प्यावर महिलांचे मोलाचे योगदान असते. मात्र शासकीय अभिलेखांमध्ये शेतकरी म्हणून अधिकृत नोंद नसल्यामुळे अनेक महिलांना शासकीय योजनांच्या लाभापासून वंचित राहावे लागते. म्हणूनच या मोहिमेत महिलांची शेतकरी म्हणून नोंदणी करण्यावर विशेष भर दिला जात आहे.

महिलांनी आवश्यक कागदपत्रांसह नोंदणीची प्रक्रिया पूर्ण केली, तर त्यांना कृषी योजना, बियाणे व खतांसाठीचे अनुदान, पीक विमा, कृषी कर्ज आणि शेतीपूरक व्यवसायांच्या संधींचा लाभ घेणे सोपे होईल, अशी माहिती त्यांना दिली जात आहे.

या मोहिमेत माविमचे तालुका समन्वयक, सहयोगिनी, समुदाय संसाधन व्यक्ती (CRP), गाव प्रतिनिधी, ग्रामपंचायत पदाधिकारी, महिला बचत गटांच्या अध्यक्षा आणि सचिव यांच्यासह गावकरी मोठ्या संख्येने सहभागी होत आहेत. दुष्काळी स्थितीत लोकांचा सहभाग वाढवून जलसंधारण साधणे आणि शेतकरी महिलांना त्यांच्या हक्कांची जाणीव करून देणे, यासाठी राबवला जाणारा हा उपक्रम ग्रामीण भागात अत्यंत महत्त्वाचा ठरत आहे.