बुलढाण्यात आठ जलप्रकल्पांजवळ २,४०० हेक्टरवर चारा पिकवण्याची तयारी

बुलढाणा जिल्ह्यात पावसाचा पॅटर्न बिघडला आहे आणि परिस्थिती दुष्काळसदृश आहे. त्यामुळे शेतीच्या उत्पन्नावर परिणाम होण्याची शक्यता आहेच, पण जनावरांच्या चाऱ्याचा प्रश्नही गंभीर होऊ लागला आहे. या पार्श्वभूमीवर पशुसंवर्धन विभागाने जिल्ह्यातील आठ प्रमुख जलप्रकल्पांच्या परिसरात चारा लावण्याचे नियोजन केले आहे.

जिल्ह्यात १० लाख ८५ हजार पशुधन आहे. या सगळ्या जनावरांना वर्षभर पुरेसा चारा उपलब्ध करून देणे हे पशुसंवर्धन विभागासमोरचे मोठे आव्हान आहे. संभाव्य टंचाई डोळ्यासमोर ठेवून चारा उत्पादन वाढवण्यावर भर दिला जाणार असून, त्यासाठी २ हजार ४०० हेक्टर क्षेत्र निश्चित करण्यात आले आहे.

नियोजनात दिलेल्या आकडेवारीनुसार जिल्ह्यातील जनावरांना रोज ३ हजार ४३३ मेट्रिक टन चारा लागतो. ऑक्टोबर ते जून ५२ या कालावधीतील एकूण गरज ९ लाख २६ हजार ७२० मेट्रिक टन इतकी आहे. जो चारा उपलब्ध आहे आणि जेवढे उत्पादन अपेक्षित आहे, ते धरले तरी जून २०२७ अखेर १ लाख ५२ हजार मेट्रिक टन चाऱ्याची तूट पडेल, असा अंदाज आहे.

ही तूट भरून काढायची असेल तर उत्पादन वाढवावे लागेल. म्हणून जलप्रकल्पांच्या परिसरातील उपलब्ध जमीन वापरली जाईल आणि शेतकऱ्यांनाही चारा पिकांकडे वळण्यासाठी प्रोत्साहन दिले जाईल. चारा कमी पडला तर पशुपालकांना बाहेरून चारा विकत घ्यावा लागू शकतो आणि त्यामुळे जनावरे सांभाळण्याचा खर्च वाढण्याची शक्यता आहे.

कुठे किती क्षेत्रावर लागवड होणार, तेही नियोजनात दिले आहे. खडकपूर्णा प्रकल्पाच्या परिसरात सर्वाधिक म्हणजे १ हजार ५० हेक्टरवर चारा लावण्याचा प्रस्ताव आहे. पेनटाकळी येथे ४५० हेक्टर, नळगंगा येथे ३७५ हेक्टर, ज्ञानगंगा येथे १५५ हेक्टर, कोराडी येथे १२० हेक्टर, पलढग येथे ६० हेक्टर, मन येथे ४८ हेक्टर आणि तोरणा येथे ६६ हेक्टर क्षेत्रावर लागवड होणार आहे. ही लागवड या आठ प्रकल्पांच्या परिसरातील गाळपेरा क्षेत्रावर केली जाईल.

चारा बियाणे वाटपासाठी जिल्हा नियोजन समितीच्या माध्यमातून २ कोटी रुपयांचा निधी उपलब्ध करून देण्याचे नियोजन आहे. या निधीतून बियाणे दिले जाईल. पात्र पशुपालकांना बियाणे मिळाले की चारा पिकांची लागवड वाढायला मदत होऊ शकते, आणि त्यामुळे चाऱ्याची उपलब्धता वाढेल, अशी अपेक्षा आहे.

मात्र योजना यशस्वी होणार का, हे काही गोष्टींवर अवलंबून आहे. बियाणे प्रत्यक्षात वेळेत मिळणे, पेरणी वेळेवर होणे आणि चारा पिकांना लागणारे पाणी मिळणे या बाबी महत्त्वाच्या ठरतील. लाभार्थ्यांची निवड आणि लागवडीसाठी ठेवलेल्या क्षेत्राचा योग्य वापर यालाही महत्त्व राहील. पाण्याची उपलब्धता, लागवडीचा कालावधी, बियाणे वाटप आणि शेतकऱ्यांचा प्रतिसाद हे निर्णायक ठरणार आहे.

चारा उत्पादन वाढले तर पशुपालकांना दिलासा मिळेलच, शिवाय लागवड, देखभाल आणि काढणी यातून स्थानिक पातळीवर रोजगाराच्या संधीही निर्माण होऊ शकतात. फक्त नियोजन करून चालणार नाही, तर प्रत्यक्ष अंमलबजावणीवरही प्रशासनाला लक्ष द्यावे लागेल. संभाव्य तूट पाहता चारा उत्पादन वाढवणे आणि जो चारा उपलब्ध आहे त्याचे नीट व्यवस्थापन करणे गरजेचे ठरणार आहे.