एल निनोनंतर आता ला निनाची चर्चा; भारतातील मान्सूनवर काय होणार परिणाम?

जगभरातील हवामानावर एल निनो आणि ला निना या नैसर्गिक प्रक्रियांचा प्रभाव पडत असतो. एल निनोमुळे तापमान वाढणे आणि पावसाचा अंदाज न लागणे असा अनुभव येत असतानाच आता ला निनाची चर्चा सुरू झाली आहे. भारतासह अनेक देशांच्या हवामानावर या बदलांचा परिणाम होऊ शकतो. म्हणूनच ला निना नेमका काय आहे आणि भारतातील मान्सूनवर त्याचा काय परिणाम होऊ शकतो, याबद्दल उत्सुकता निर्माण झाली आहे.

एल निनो आणि ला निना या दोन्ही प्रशांत महासागराच्या तापमानाशी जोडलेल्या नैसर्गिक हवामान प्रक्रिया आहेत. एल निनोच्या काळात प्रशांत महासागराच्या मध्य आणि पूर्वेकडील विषुववृत्तीय भागातील समुद्राचे पाणी सरासरीपेक्षा जास्त गरम होते. ला निनाच्या काळात मात्र त्याच भागातील पाणी सरासरीपेक्षा थंड होते.

या दोन्ही प्रक्रियांमुळे जगभरातील वाऱ्यांचा प्रवाह आणि पावसाची पद्धत बदलू शकते. त्याचा परिणाम भारतातील मान्सूनवरही होण्याची शक्यता असते. या प्रक्रिया साधारणपणे काही वर्षांच्या अंतराने घडतात, पण त्यांचा कालावधी आणि तीव्रता प्रत्येक वेळी सारखीच असेल असे नाही.

एल निनोचा प्रभाव कमी झाल्यानंतर प्रशांत महासागराच्या तापमानात बदल होऊ शकतो. काही परिस्थितीत समुद्राचे पाणी थंड होऊ लागते आणि त्यातून ला निनाची स्थिती तयार होते.

ला निनाच्या काळात भारतात मान्सून जास्त सक्रिय होण्याची आणि सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस पडण्याची शक्यता असते. त्यामुळे शेती, जलसाठे आणि पाणीपुरवठ्याच्या दृष्टीने ही स्थिती महत्त्वाची ठरू शकते. मात्र ला निनाचा प्रभाव असला तरी भारतातील प्रत्येक भागात सारखाच पाऊस पडेल असे नाही.

ला निनामुळे जागतिक हवामानाची स्थिती बदलू शकते. काही प्रदेशांत मुसळधार पाऊस, अतिवृष्टी किंवा वादळी हवामानाची शक्यता वाढू शकते. पण भारतात चक्रीवादळे तयार होणे किंवा अतिवृष्टी होणे हे फक्त ला निनावर अवलंबून नसते. समुद्राचे तापमान, वाऱ्यांची दिशा, वातावरणातील आर्द्रता आणि इतर हवामान घटकही त्यात महत्त्वाचे ठरतात.

त्यामुळे एल निनोनंतर ला निनाचा प्रभाव किती राहील, त्याचा भारतीय मान्सूनवर नेमका काय परिणाम होईल आणि कोणत्या भागांत पावसाचे प्रमाण वाढू शकते, याकडे हवामान अभ्यासकांचे लक्ष लागले आहे. ला निनामुळे पावसाची शक्यता वाढू शकते, पण अतिवृष्टी किंवा चक्रीवादळांचा धोका निश्चित मानता येत नाही.

थोडक्यात, एल निनो आणि ला निना हे दोन्ही प्रशांत महासागराच्या तापमानातील बदलाशी जोडलेले आहेत. एल निनोनंतर ला निनाची स्थिती तयार होऊ शकते आणि त्याचा परिणाम भारतासह अनेक देशांच्या हवामानावर होऊ शकतो. मात्र प्रत्येक भागात सारखाच पाऊस पडेल असे नाही, हेही लक्षात ठेवावे लागेल.