जसलोकमध्ये १९ वर्षांनी दुसरे यकृत प्रत्यारोपण यशस्वी; ३० वर्षीय तरुणाला आईचे यकृत

मुंबईतील जसलोक हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटरमध्ये एका ३० वर्षांच्या रुग्णावर दुसरे लिव्हर ट्रान्सप्लांट यशस्वीरीत्या करण्यात आले. डिसेंबर २००७ मध्ये झालेल्या पहिल्या प्रत्यारोपणानंतर जवळपास १९ वर्षांनी ही वेळ आली. लहानपणी ऑटोइम्यून सिरोसिसचे निदान झाल्यामुळे त्याच्यावर वयाच्या ११ व्या वर्षी पहिले लिव्हर ट्रान्सप्लांट झाले होते.

तो पहिला प्रत्यारोपणाचा प्रसंग मुंबईतीलच दुसऱ्या एका हॉस्पिटलमध्ये झाला होता. तेव्हाचे सीनियर लिव्हर ट्रान्सप्लांट सर्जन डॉ. एस. के. माथूर यांनी ते ऑपरेशन केले आणि त्याच्या वडिलांनी आपल्या यकृताचा डावा अर्धा भाग दान केला होता. त्यानंतर तो करिअर घडवत सामान्य रोजचे आयुष्य जगत होता.

फेब्रुवारी २०२६ मध्ये नियमित रक्ततपासणीत त्याच्या यकृताच्या कामात अचानक मोठा बिघाड दिसून आला. वेगवेगळ्या चाचण्या आणि वैद्यकीय उपचार झाले, तरी त्याची तब्येत खालावतच राहिली. आधी प्रत्यारोपित केलेले यकृत शरीराने नाकारले होते (रिफ्रॅक्टरी क्रॉनिक रिजेक्शन), त्यामुळे दुसऱ्या प्रत्यारोपणाची गरज निर्माण झाली. त्याने जसलोकमधील गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजी विभागाच्या चीफ हेपॅटोलॉजिस्ट आणि लिव्हर ट्रान्सप्लांट फिजिशियन डॉ. आभा नागराल यांचे सेकंड ओपिनियन घेतले. पहिल्या प्रत्यारोपणानंतर त्या त्याच्या केअर टीममध्ये होत्या. त्याचा वैद्यकीय इतिहास पाहून आणि उपचारांचे पर्याय तपासून टीमने दुसऱ्या प्रत्यारोपणासाठी त्याचे मूल्यांकन केले.

जून महिन्याच्या शेवटी त्याच्या शरीरातील अमोनियाची पातळी गंभीररीत्या वाढली आणि तो बेशुद्ध झाला. त्यामुळे त्याला तातडीने हॉस्पिटलच्या आयसीयूमध्ये दाखल करावे लागले. यकृताचे काम अत्यंत खालावल्याने टीमने प्रत्यारोपणाची प्रक्रिया वेगाने पुढे नेली. त्याच्या आईचे यकृत योग्य असल्याचे आढळले आणि ५ जुलै २०२६ रोजी तिने आपल्या यकृताचा उजवा अर्धा भाग दान केल्यानंतर शस्त्रक्रिया पार पडली. रुग्णाची प्रकृती आता सुधारत असून तो कामावर परतला आहे, असे हॉस्पिटलने सांगितले.

डॉ. आभा नागराल, जसलोकच्या गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजीच्या डायरेक्टर, म्हणाल्या, "या रुग्णाचा हा प्रवास प्रत्यारोपित यकृताची दीर्घकाळ देखभाल करण्यातील गुंतागुंत दाखवतो. वैद्यकीय उपचारांनंतरही त्याची प्रकृती खालावली, तेव्हा दुसरे प्रत्यारोपण करणे आवश्यक बनले. या केसमधून दिसते की, प्रत्यारोपणानंतर आयुष्यभर औषधोपचार घेणे, नियमित फॉलो-अप आणि वेळेवर वैद्यकीय हस्तक्षेप अत्यंत महत्त्वाचे आहे."

जसलोकमधील लिव्हर ट्रान्सप्लांट सर्जरीचे कन्सल्टंट डॉ. अमित रस्तोगी म्हणाले, "दुसरे लिव्हर ट्रान्सप्लांट विशेषतः रुग्ण गंभीर आजारी असल्यास टेक्निकली आणि क्लिनिकल दृष्टिकोनातून अत्यंत आव्हानात्मक असते. हे यशस्वी प्रत्यारोपण ट्रान्सप्लांट, सर्जिकल आणि क्रिटिकल-केअर टीम्समधील काटेकोर नियोजन आणि जवळच्या समन्वयाचे फलित आहे. आपल्या यकृताचा एक भाग दान करण्याचा आईचा निर्णय ही शस्त्रक्रिया शक्य होण्यासाठी महत्त्वाचा ठरला."

डॉ. एस. के. माथूर, अध्यक्ष, झेडटीसीसी, म्हणाले, "मी वयाच्या ११ व्या वर्षी त्याचे पहिले प्रत्यारोपण केले होते, जेव्हा त्याचे वडील अत्यंत कठीण आर्थिक टप्प्यातून जात असतानाही यकृताचा भाग दान करण्यासाठी पुढे आले होते. २००७ मध्ये फारच कमी हॉस्पिटल्स लिव्हिंग डोनर लिव्हर ट्रान्सप्लांट करत होती. अशा केसेसमध्ये यकृताचे पुन्हा प्रत्यारोपण करण्याचे सर्जिकल कौशल्य आणि अनुभवी हेपॅटोलॉजिस्ट व इंटेन्सिव्हिस्ट असणे यशस्वी प्रत्यारोपणासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. जिवंत दात्यांवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी ब्रेन स्टेम डेथनंतर अवयवदानाविषयी अधिक जनजागृती निर्माण करण्याची गरज आहे."

जसलोकचे सीईओ जितेंद्र हरियाण म्हणाले, "या गुंतागुंतीच्या केसमधून क्लिनिकल कौशल्य, बहुविद्याशाखीय सहयोग आणि रुग्णाची सातत्यपूर्ण देखभाल यांचे महत्त्व दिसून येते. त्यांच्या आई-वडिलांनी दाखवलेल्या असामान्य उदारतेबद्दल आणि त्यागाबद्दल आम्ही त्यांचे मनापासून आभारी आहोत."

रुग्ण म्हणाला, "डॉ. आभा नागराल, डॉ. एस. के. माथूर, डॉ. अमित रस्तोगी आणि जसलोक हॉस्पिटलच्या संपूर्ण टीमने काळजी घेतली आणि प्रत्येक टप्प्यावर साथ दिली, त्याबद्दल मी त्यांचा मनापासून आभारी आहे. माझा जीव वाचवण्यासाठी आपल्या लिव्हरचा काही भाग दान करणाऱ्या माझ्या आई-वडिलांचा आणि माझ्या होणाऱ्या पत्नीचा मी सदैव ऋणी राहीन. कुटुंबाच्या पाठिंब्यामुळे मी आता बरा होत आहे आणि पुन्हा कामावर रुजू होत आहे."