तरुण रुग्णांसाठी हिप रिप्लेसमेंटचे पर्याय: DAA शस्त्रक्रिया आणि हिप नेव्हिगेशन तंत्रज्ञान

वाकड, २२ ऑक्टोबर २०२६: हिप रिप्लेसमेंट ही शस्त्रक्रिया आता फक्त वयस्कर लोकांपुरती राहिलेली नाही. अव्हॅस्क्युलर नेक्रोसिस (AVN) सारख्या आजारात कुल्ल्याच्या हाडाला होणारा रक्तपुरवठा बाधित होतो आणि त्यामुळे तरुण तसेच मध्यमवयीन रुग्णांच्या सांध्याचे गंभीर नुकसान होऊ शकते.

पुण्यातील Saishree Vitalife Hospitals येथे डॉ. नीरज अडकर हे चीफ रोबोटिक जॉइंट रिप्लेसमेंट सर्जन आणि स्पोर्ट्स इंज्युरी स्पेशालिस्ट आहेत. कुल्ल्याचे दुखणे कमी करण्यासाठी आणि रुग्णांना पुन्हा हालचाल करता यावी म्हणून हिप रिप्लेसमेंटच्या पद्धतींमध्ये आणि तंत्रज्ञानाच्या मदतीने केल्या जाणाऱ्या शस्त्रक्रिया नियोजनात काय प्रगती झाली आहे, हे त्यांनी स्पष्ट केले.

कुल्ल्याचे दुखणे बहुतेकदा हळूहळू वाढत जाते. जिने चढणे, चालणे, प्रवास करणे अशा रोजच्या गोष्टींवर त्याचा परिणाम होतो. आजार वाढला की नेहमीची कामे करणेही अवघड होत जाते. सांध्याचे खूप नुकसान झाले असेल, तर योग्य वैद्यकीय तपासणीनंतर हिप रिप्लेसमेंटचा विचार केला जाऊ शकतो.

डायरेक्ट अँटेरियर अप्रोच (DAA) म्हणजे काय? या पद्धतीत सर्जन कुल्ल्याच्या पुढच्या बाजूला छेद घेऊन सांध्यापर्यंत पोहोचतात. स्नायू कापण्याऐवजी ते स्नायूंच्या मधून मार्ग काढतात. बिकिनी इंसिजन हा याचाच एक प्रकार आहे, ज्यात त्वचेवरील नैसर्गिक घडीच्या रेषेत छेद घेतला जातो.

निवडक रुग्णांना सुरुवातीच्या बरे होण्याच्या काळात काही फायदे मिळू शकतात. शस्त्रक्रियेनंतरच्या पहिल्या काही महिन्यांत वेदना कमी होणे आणि कुल्ल्याचे कार्य सुधारणे, असे हे फायदे आहेत. मात्र हे फायदे प्रत्येकाला सारखेच मिळत नाहीत. तसेच DAA पद्धतीचे दीर्घकालीन निकाल इतर प्रस्थापित पद्धतींपेक्षा सातत्याने चांगले असतात, हे सध्याच्या पुराव्यांवरून सिद्ध झालेले नाही. ही पद्धत एखाद्या रुग्णाला योग्य ठरेल की नाही, हे रुग्णाची शरीररचना, मूळ आजार आणि सर्जनचे मूल्यांकन यावर अवलंबून असते.

हिप नेव्हिगेशन तंत्रज्ञान सर्जनला कशी मदत करते? Saishree Vitalife Hospitals शस्त्रक्रियांसाठी VELYS(TM) Hip Navigation System वापरते. हे तंत्रज्ञान भारतात सुरू करणारे आपण पहिले केंद्र असल्याचे हॉस्पिटलने सांगितले आहे.

हॉस्पिटलच्या म्हणण्यानुसार, शस्त्रक्रियेआधी डिजिटल टेम्प्लेटिंग केल्याने नियोजनात मदत होते, ज्यात पायाच्या लांबीचे मूल्यांकनही येते. शस्त्रक्रियेदरम्यान नेव्हिगेशन तंत्रज्ञान रिअल-टाइम मार्गदर्शन देते. त्यामुळे इम्प्लांटची जागा, कपचे कोन, हिप ऑफसेट आणि पायाची लांबी तपासताना सर्जनला मदत होते. अशा यंत्रणा नियोजन आणि निर्णय घेण्यासाठी आधार म्हणून असतात. सर्जनचे क्लिनिकल निर्णयकौशल्य, अनुभव किंवा शस्त्रक्रियेची जबाबदारी त्या घेऊ शकत नाहीत.

टाके नसलेली बिकिनी इंसिजन: रुग्णांनी काय जाणून घ्यावे? DAA पद्धतीने हिप रिप्लेसमेंट करणाऱ्या निवडक रुग्णांसाठी हॉस्पिटल टाक्यांशिवाय जखम बंद करण्याच्या पद्धतीही देते. रुग्णाची स्थिती आणि सर्जनचे मूल्यांकन यानुसार या पद्धतींमुळे बाहेरून टाके घालण्याची आणि नंतर ते काढण्याची गरज राहणार नाही. जखमेची काळजी घेणे यामुळे सोपे व्हावे, असा हेतू आहे. मात्र जखम भरण्यासाठी लागणारा वेळ आणि व्रणाचे स्वरूप प्रत्येक रुग्णानुसार वेगळे असू शकते.

डॉ. अडकर म्हणाले की, AVN सारखे आजार असलेले तरुण रुग्ण वाढत असल्याने हिप रिप्लेसमेंटकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलला आहे. ते म्हणाले, "आज AVN सारखे आजार असलेले रुग्ण आपल्याला खूप कमी वयात दिसत आहेत, आणि त्यांच्यासाठी हिप रिप्लेसमेंट म्हणजे फक्त वेदना कमी करणे नाही, तर आपले आयुष्य परत मिळवणे आहे. शेवटी, आपल्या रुग्णांना चांगली काळजी आणि अधिक आत्मविश्वास देण्यास तंत्रज्ञान मदत करते, तेव्हाच ते मोलाचे ठरते."

सांध्याचे गंभीर नुकसान झालेल्या पात्र रुग्णांना हिप रिप्लेसमेंटमुळे वेदना कमी करता येतात आणि हालचाल सुधारता येते. त्यामुळे चालणे, प्रवास करणे अशा गोष्टी ते अधिक सहजपणे करू शकतात.

शस्त्रक्रियेचा विचार करणाऱ्या रुग्णांनी अनुभवी ऑर्थोपेडिक सर्जनकडून तपासणी करून घ्यावी. हिप रिप्लेसमेंट योग्य आहे का आणि कोणती शस्त्रक्रिया पद्धत आपल्या स्थितीला अधिक योग्य ठरेल, हे त्यातून ठरवता येते. क्लिनिकल योग्यतेनुसार तंत्रज्ञानाधारित नेव्हिगेशन आणि नवीन छेद व जखम बंद करण्याच्या पद्धतींवरही चर्चा होऊ शकते.