परांजपे स्कीम्सची पुण्यातील तपासणी: कामाचा अनुभव दांडगा, पण तक्रारी आणि विलंबही आहेत

पुण्यातील घरबांधणीच्या क्षेत्रात परांजपे स्कीम्स हे नाव सर्वांना माहीत आहे. कंपनी सांगते की त्यांचा प्रवास ३५ वर्षांपेक्षा जास्त काळाचा आहे. नऊ शहरांत २०० पेक्षा जास्त प्रकल्प पूर्ण झाले असून सुमारे २ कोटी चौरस फूट बांधकाम त्यांनी दिले आहे. निवासी इमारतींबरोबरच व्यावसायिक जागा, इंटिग्रेटेड टाउनशिप आणि ज्येष्ठ नागरिकांसाठीची घरेही त्यांच्या कामात येतात. त्यातला अथश्री हा ब्रँड सर्वाधिक ओळखीचा आहे. सध्या ३५ पेक्षा जास्त प्रकल्प सुरू असल्याचे आणि ७५,००० पेक्षा जास्त लोक त्यांच्या वसाहतींत राहत असल्याचे कंपनी सांगते.

या तपासणीत परांजपे स्कीम्सला १०० पैकी ७३ असा तात्पुरता गुण मिळाला आहे. पुरावे किती भक्कम आहेत, याचा अंदाज मध्यम ते उच्च असा आहे. कंपनीचा अधिकृत प्रकल्प तपशील, महारेराच्या नोंदींवर आधारित माहिती, प्रकल्पांच्या स्वतंत्र नोंदणी आणि ग्राहकांच्या सार्वजनिक प्रतिक्रिया हा सर्वात भक्कम आधार ठरला. आर्थिक बाजूचे मूल्यमापन मात्र तुलनेने अपुरे राहिले. कारण कंपनी अनेक वेगवेगळ्या संस्थांमार्फत काम करते आणि संपूर्ण पराजपे समूहाला लागू होईल असे एकच एकत्रित क्रेडिट रेटिंग उपलब्ध नाही.

एकाच पॅनखाली महारेराच्या नोंदींमध्ये ३२ नोंदण्या दिसतात. त्यापैकी १५ प्रकल्प पूर्ण झाले आहेत आणि १७ बांधकामाधीन आहेत. याच विश्लेषणात ८४ तक्रारी, २१ प्रकल्पांमध्ये जाहीर केलेले न्यायालयीन दावे आणि पाच नोंदण्या रद्दबातल (लॅप्स) झाल्याचे दिसते. पूर्ण झालेल्या प्रकल्पांपैकी सुमारे ५३ टक्के वेळेत दिले गेले, असा हिशेब पद्धतीतून निघतो. १४ प्रकल्पांना सहा महिने किंवा जास्त उशीर झाल्याचेही नोंदवले आहे.

हे आकडे मात्र काळजीपूर्वक वाचले पाहिजेत. तक्रार आली म्हणजे गैरप्रकार झाला असे नाही. न्यायालयात दावा आहे म्हणजे कोणाची बाजू बरोबर आहे हे ठरत नाही. नोंदणी लॅप्स झाली म्हणजे प्रकल्प फसला असेही आपोआप म्हणता येत नाही. शिवाय महारेराची नोंद फक्त संबंधित कायदेशीर संस्था आणि नोंदणी कालावधीतले प्रकल्प दाखवते. तरीही हे महत्त्वाचे संकेत आहेत आणि खरेदीदाराच्या दृष्टीने केलेल्या गंभीर तपासणीत त्यांना टाळता येत नाही.

गुणांची विभागणी अशी आहे: कामकाज आणि वितरण २० पैकी १३.५, पूर्वीचा अनुभव आणि पूर्ण प्रकल्प १५ पैकी १४, महारेरा आणि नियामक नोंद १५ पैकी ८.५, बांधकाम आणि गुणवत्ता १० पैकी ७.५, ग्राहक अनुभव आणि प्रतिमा १० पैकी ६, आर्थिक ताकद १० पैकी ६, पुण्यातील उपस्थिती १० पैकी ९.५, पारदर्शकता ५ पैकी ४ आणि नावीन्य व शाश्वतता ५ पैकी ४.

पुण्यातली कंपनीची उपस्थिती मोठी आहे. हिंजवडी, भुगाव, वाकड, बावधन, पाषाण, कोथरूड, एरंडवणे अशा अनेक भागांत त्यांचे प्रकल्प आहेत. हिंजवडीतले ब्लू रिज निवासी, व्यावसायिक आणि सामुदायिक सोयी एकत्र देणारे आहे. भुगाव-मुळशी पट्ट्यातले फॉरेस्ट ट्रेल्स निसर्गाच्या सान्निध्यातील वसाहत म्हणून मांडले जाते. वाकडमधले ट्रायडंट बिझनेस पार्क हे व्यावसायिक प्रकल्पांकडे कंपनीचे पाऊल आहे. अथश्री हा ज्येष्ठ नागरिकांसाठीच्या घरांचा प्रकल्प असून कंपनी स्वतःला या क्षेत्रातील अग्रणी म्हणवते.

नियामक नोंदींचे चित्र मात्र एकसारखे नाही. ट्रायडंट बिझनेस पार्क आणि ट्रायडंट ई अँड एफ या प्रकल्पांना एका विश्लेषणात प्रत्येकी ८७ गुण आहेत. हॅपिनेस हब, फॉरेस्ट ट्रेल्स हायलँड टॉवर्स ९, १० आणि ११ आणि अभिरुची परिसर यांच्याबद्दल तक्रारी किंवा विलंबाचे संकेत जास्त आहेत. पुण्यातील क्लिफ रेसिडेन्सेस हा प्रकल्प नियामक यंत्रणेने नोंदणीतून काढल्याचे एका विश्लेषणात दिसते. मात्र महारेराचा मूळ आदेश आणि त्यानंतरची कायदेशीर स्थिती पाहिल्याशिवाय कारणे किंवा परिणाम सांगता येणार नाहीत.

ग्राहकांच्या प्रतिक्रियाही संमिश्र आहेत. जागा, सोयी आणि मोठ्या वसाहती यांचे कौतुक होते, तर खराब दर्जा, ताबा उशिरा मिळणे, अपूर्ण सोयी आणि व्यवस्थापनाबद्दल तक्रारी येतात. या प्रतिक्रिया अभियांत्रिकी अहवाल नाहीत आणि त्या सर्व ग्राहकांचे प्रतिनिधित्व करत नाहीत. मात्र एकाच प्रकल्पाबद्दल अनेक रहिवासी सारख्याच अडचणी सांगत असतील, तर खरेदीदाराने त्याची दखल घ्यायला हवी.

खरेदीदारांसाठी सल्ला असा आहे की त्यांनी फक्त "पराजपे चांगला बिल्डर आहे का" असे विचारू नये. नेमका रेरा क्रमांक, मूळ आणि सध्याची ताब्याची तारीख, त्या नोंदणीविरुद्धच्या तक्रारी, ऑक्युपन्सी सर्टिफिकेट मिळाले आहे का, आणि त्या इमारतीतील रहिवाशांना गळती व देखभालीबद्दल काय वाटते, हे तपासावे. करारात नमूद केलेली प्रवर्तक संस्था कोणती, हेही पाहावे. हे गुण तात्पुरते आहेत; विलंब कमी झाल्यास, तक्रारी आणि दावे मिटल्यास किंवा एकत्रित आर्थिक माहिती उपलब्ध झाल्यास ते वाढू शकतात, तर नोंदण्या आणखी लॅप्स झाल्यास कमी होऊ शकतात.