पुणे जिल्ह्यात १० तालुके दुष्काळग्रस्त, पाणीटंचाईचे संकट गडद होण्याची शक्यता

पुणे जिल्ह्यातील १३ पैकी १० तालुके दुष्काळग्रस्त म्हणून जाहीर झाले आहेत. त्यामुळे येत्या काळात पाणीटंचाईचा प्रश्न गंभीर होण्याची शक्यता आहे. जिल्ह्यात काही भागांत पावसात मोठी तूट आहे, जलस्रोतांवरचा ताण वाढतो आहे आणि काही गावांमध्ये टँकरने पाणीपुरवठा सुरूही झाला आहे. या सगळ्यामुळे यंदा टंचाईची तीव्रता वाढेल, अशी भीती व्यक्त होत आहे. टँकरग्रस्त गावांची संख्याही वाढण्याची शक्यता आहे.

गेल्या वर्षी जिल्ह्यातील १५० गावांना टँकरने पाणी द्यावे लागले होते. यंदाच्या दुष्काळी परिस्थितीत पिण्याचे पाणी, शेती, तसेच जनावरांसाठी पाणी आणि चाऱ्याचे नियोजन करणे, हे प्रशासनासमोरचे मोठे आव्हान आहे.

विशेष म्हणजे सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस होऊनही दुष्काळाचे सावट आहे. जून ते सप्टेंबर २०२६ या काळात पुणे जिल्ह्यात सरासरी ८२४.१२ मिलिमीटर पाऊस अपेक्षित होता. प्रत्यक्षात ८६९.७६ मिलिमीटर नोंदला गेला, म्हणजे सरासरीपेक्षा २.४७ टक्के जास्त. जिल्ह्याची एकूण पावसाची सरासरी समाधानकारक असली, तरी तालुक्यांनुसार पावसात मोठी तफावत असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.

मावळमध्ये सरासरीच्या १९६.५२ टक्के, खेडमध्ये १५८.३७ टक्के आणि आंबेगावमध्ये १३६.३२ टक्के पाऊस झाला. याउलट बारामतीत सरासरीच्या फक्त ६३.३४ टक्के, इंदापूरमध्ये ६५.९१ टक्के आणि दौंडमध्ये ६७.४३ टक्के पावसाची नोंद झाली.

मागील चार वर्षांतील टँकरपुरवठ्याची आकडेवारी पाहिली, तर पाणीटंचाईची तीव्रता दरवर्षी बदलत गेल्याचे दिसते. २०२२-२३ मध्ये ३९ गावांना टँकरने पाणी द्यावे लागले. २०२३-२४ मध्ये ही संख्या तब्बल २०३ झाली. त्यानंतर २०२४-२५ मध्ये ती कमी होऊन ९० वर आली. मात्र २०२५-२६ मध्ये पुन्हा १५० गावांना टँकरचा आधार घ्यावा लागला. मागील वर्षाच्या तुलनेत ही वाढ सुमारे ६६.७ टक्के आहे.

२०२५-२६ च्या आकडेवारीनुसार पुरंदर तालुक्यातील ३३, आंबेगावमधील ३०, जुन्नरमधील २८ आणि खेडमधील १८ गावांना टँकरने पाणी द्यावे लागले होते. त्यामुळे या तालुक्यांकडे विशेष लक्ष द्यावे लागेल आणि तिथल्या पाणीपुरवठा योजनांची आताची स्थिती तपासणे गरजेचे आहे.

विहिरींची पाणीपातळी, उपलब्ध जलस्रोत, नादुरुस्त पाणीपुरवठा योजना आणि पर्यायी जलस्रोत किती उपलब्ध आहेत, याचा आढावा घ्यावा लागेल. हा आढावा घेतल्यानंतर टंचाईची शक्यता असलेल्या गावांची यादी आधीच तयार करून ठेवणे आवश्यक आहे.