दिवाळीपूर्वीच्या मोहिमेत राज्यात ६३.४५ कोटींचा अन्नसाठा जप्त, ९५४ परवाने निलंबित

मुंबई, ५ नोव्हेंबर २०२६: दिवाळीच्या आधी राज्यभर राबवलेल्या विशेष मोहिमेत महाराष्ट्र अन्न व औषध प्रशासनाने (एफडीए) ६३.४५ कोटी रुपयांचा अन्नसाठा जप्त केला आहे. तसेच अन्न व्यवसायाचे ९५४ परवाने आणि नोंदण्या निलंबित केल्या आहेत.

एफडीएच्या माहितीनुसार, १ सप्टेंबर ते ३ नोव्हेंबर २०२६ या काळात ९,६६७ अन्न आस्थापनांची तपासणी झाली. अधिकाऱ्यांनी ४,६०३ सुधारणा नोटिसा दिल्या आणि २५ परवाने व नोंदण्या रद्द करण्याची कार्यवाही सुरू केली. विभागाने ८,८३५ अन्न नमुने गोळा केले आणि ३,०९८.४६ मेट्रिक टन अन्नपदार्थ जप्त केले.

ही मोहीम अन्न सुरक्षा व मानके कायदा, २००६ अंतर्गत राबवली गेली. उत्पादन केंद्रे, साठवणुकीच्या जागा, वाहतूक, किरकोळ दुकाने, ऑनलाइन अन्नविक्रेते, हॉटेल आणि केटरिंग अशा संपूर्ण अन्नपुरवठा साखळीचा त्यात समावेश होता.

१५ ऑक्टोबर ते ३ नोव्हेंबरदरम्यान वेगळी दिवाळी विशेष मोहीम झाली. त्यात एफडीएने ३,३३२ आस्थापनांची तपासणी केली, १,५०१ सुधारणा नोटिसा बजावल्या आणि ३२६ परवाने व नोंदण्या निलंबित केल्या. १५ आस्थापनांवर रद्दबातलची कार्यवाही सुरू झाली. ३,८६४ अन्न नमुने घेतले गेले आणि ४४.३७ कोटी रुपये किमतीचा १,८८६.४४ मेट्रिक टन अन्नसाठा जप्त करण्यात आला.

संपूर्ण सणासुदीच्या मोहिमेत सर्वाधिक तपासण्या पुणे विभागात झाल्या. तिथे २,५४० आस्थापना तपासल्या गेल्या, १,१०७ सुधारणा नोटिसा दिल्या गेल्या आणि २२९ परवाने व नोंदण्या निलंबित झाल्या. पाच आस्थापनांवर रद्दबातलची कार्यवाही सुरू झाली. २,३३३ अन्न नमुने गोळा करण्यात आले आणि १०.३९ कोटी रुपये किमतीचा ३९५.२५ मेट्रिक टन अन्नसाठा जप्त झाला.

दिवाळीच्या विशेष मोहिमेत पुणे विभागात ६७८ तपासण्या झाल्या. २१५ सुधारणा नोटिसा दिल्या गेल्या आणि ५२ परवाने निलंबित झाले. १,०२९ अन्न नमुने घेतले गेले आणि सुमारे ७.५३ कोटी रुपये किमतीचा ३१९.१७ मेट्रिक टन अन्नसाठा जप्त करण्यात आला.

वस्तूनिहाय आकडेवारीनुसार, एकूण मोहिमेत खाद्यतेल तसेच मीठ, मसाले व मसाल्याचे पदार्थ यांचा जप्त साठ्यात मोठा वाटा होता. खाद्यतेल ९२५.११ मेट्रिक टन (१६.३१ कोटी रुपये) जप्त झाले, तर ८९५.३२ मेट्रिक टन मीठ, मसाले व मसाल्याचे पदार्थ (२१.०९ कोटी रुपये) जप्त केले गेले. तूप आणि खव्यासह दुग्धजन्य पदार्थ १७१.५७ मेट्रिक टन (७.६३ कोटी रुपये) जप्त झाले. सुका मेवा १५६.६६ मेट्रिक टन (७.४७ कोटी रुपये) आणि मिठाई ५९.७८ मेट्रिक टन (१.३६ कोटी रुपये) जप्त करण्यात आली.

दिवाळीत दुधाच्या मिठाईला मागणी वाढते. त्यामुळे इतर राज्यांतून येणाऱ्या खवा आणि मावा यांच्या वाहतुकीवर विशेष नजर ठेवली जात आहे, असे एफडीएने सांगितले. तपासणी पथकांना १९ अन्नविषयक क्षेत्रांवर लक्ष ठेवण्याचे निर्देश दिले आहेत. त्यात मिठाईची दुकाने, दुग्धजन्य पदार्थ, तूप, खाद्यतेल, फरसाण, सुका मेवा, खाद्यरंग, चॉकलेट, बेकरी, गिफ्ट हॅम्पर, पॅकेज्ड फूड, सुपरमार्केट, ई-कॉमर्स प्लॅटफॉर्म, क्विक-कॉमर्स सेवा, हॉटेल, केटरर, रस्त्यावरील खाद्यविक्रेते, फळे पिकवण्याची केंद्रे, पॅकेज्ड पिण्याचे पाणी उत्पादक आणि शीतगृहे यांचा समावेश आहे.

फूड डिलिव्हरी प्लॅटफॉर्म आणि क्विक-कॉमर्स कंपन्यांना त्यांच्याकडे नोंदलेल्या विक्रेत्यांकडे आणि गोदामांकडे वैध एफएसएसएआय परवाना असल्याची खात्री करण्यास सांगितले आहे. ग्राहकांपर्यंत पोहोचणाऱ्या अन्नपदार्थांच्या मुदतीपैकी किमान ३० टक्के कालावधी किंवा किमान ४५ दिवस शिल्लक असले पाहिजेत, असे एफएसएसएआयच्या निर्देशांनुसार लागू असेल त्याप्रमाणे सांगण्यात आले आहे.

अन्न सुरक्षा आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी अन्न सुरक्षा नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या आस्थापनांवर कठोर कारवाई केली जाईल, असा इशारा दिला. अन्न सुरक्षा व मानके कायदा, २००६ मधील कलम ५९ नुसार असुरक्षित अन्न विकल्यास कारावास होऊ शकतो. गुन्ह्यामुळे मृत्यू झाल्यास जन्मठेपेपर्यंत कारावासाची आणि किमान १० लाख रुपये दंडाची तरतूद आहे. वैध परवान्याशिवाय अन्न व्यवसाय चालवल्यास कलम ६३ नुसार सहा महिन्यांपर्यंत कारावास आणि ५ लाख रुपयांपर्यंत दंड होऊ शकतो. कलम ३२ अंतर्गत एफडीए परवाने निलंबित किंवा रद्दही करू शकते.

अन्न व्यावसायिकांना त्रास देणे हा मोहिमेचा हेतू नसून अन्न सुरक्षा आणि नियमपालनाची संस्कृती रुजवणे हा आहे, असे मुंढे यांनी सांगितले. मोठे ब्रँड असोत किंवा छोटे व्यावसायिक, नियम सर्वांना सारखेच लागू असतील आणि लोकांच्या आरोग्याला धोका निर्माण करणाऱ्यांवर कडक कारवाई होईल, असेही ते म्हणाले.

एफडीएने नागरिकांना मिठाई, खवा, तूप आणि इतर अन्नपदार्थ फक्त परवानाधारक किंवा नोंदणीकृत आस्थापनांमधूनच घेण्याचे आवाहन केले आहे. पॅकबंद अन्न घेण्यापूर्वी एफएसएसएआय परवाना क्रमांक, मुदत संपण्याची तारीख, उत्पादनाचा तपशील आणि लेबल तपासावे, असे सांगितले आहे. अतिशय स्वस्त मिठाई आणि सुका मेवा घेऊ नये, अनैसर्गिक चमकदार रंगाची मिठाई खाऊ नये आणि अनोळखी स्रोतांकडून सुटे खाद्यतेल घेऊ नये, असाही सल्ला विभागाने दिला आहे.

दुधाची मिठाई फ्रिजमध्ये ठेवून एक-दोन दिवसांत खावी. गिफ्ट हॅम्परमधील प्रत्येक वस्तूवरील मुदत संपण्याची तारीख आणि इतर बंधनकारक लेबल तपशील तपासावेत. अन्नाच्या दर्जाबाबत किंवा गैरप्रकाराबाबत तक्रार करायची असल्यास नागरिक एफडीएच्या १८००-२२२-२३६५ या टोल-फ्री हेल्पलाइनवर संपर्क साधू शकतात.