धानोरीच्या गंगा न्यू टाऊनमध्ये काळे, दुर्गंधीयुक्त पाणी; रहिवाशांचे बिल्डरविरोधात आंदोलन

धानोरीतील Goel Ganga यांच्या गंगा न्यू टाऊन या गृहप्रकल्पातील रहिवाशांनी शनिवारी बिल्डरच्या विक्री कार्यालयाबाहेर आंदोलन केले. लाखो-कोटी रुपये खर्चून स्वप्नातले घर घेतले, पण आता काळे आणि दुर्गंधीयुक्त पाणी, संशयित दूषितपणा, सांडपाणी प्रक्रिया केंद्राचा बिघाड, न सुटलेली वीज बिलांची समस्या आणि देखभालीचे प्रश्न यांच्यासोबत राहावे लागत आहे, असा आरोप त्यांनी केला. सुमारे १८ महिने वारंवार तक्रारी करूनही बिल्डर दुर्लक्ष करतो, असे रहिवाशांचे म्हणणे आहे.

सर्वात गंभीर आरोप पाण्याच्या दर्जाबाबत आहे. रहिवाशांच्या म्हणण्यानुसार, "आमच्या नळांतून काळे आणि पिवळसर, दुर्गंधी असलेले आणि जिवंत अळ्या असलेले पाणी येत आहे, त्यामुळे आरोग्याला गंभीर धोका आहे." सांडपाणी प्रक्रिया केंद्र (एसटीपी) जवळपास दीड वर्ष प्रत्यक्षात बंदच आहे आणि ते "फक्त नावापुरते" सुरू आहे, असेही त्यांनी म्हटले.

रहिवासी तृप्ती जोशी म्हणाल्या, "अनेक रहिवाशांना त्वचेचे विकार, केस गळणे आणि मूत्रमार्गातील संसर्गाचा त्रास होत आहे. आम्ही कष्टाचे पैसे या प्रकल्पात घातले, पण हेच पदरी पडले. घाणेरड्या पाण्याच्या दुर्गंधीमुळे लोक शौचालयात जायलाही कचरतात. या समस्येमुळे मित्रमैत्रिणींना किंवा नातेवाईकांना घरी बोलावताही येत नाही, कारण लाज वाटते." रणधीर मोकाशी म्हणाले, "सुरुवातीला प्रकल्प नवा आहे असे वाटले, पण नंतर कळले की पाणी वापरण्यासारखे नाही. परिस्थिती सार्वजनिक शौचालयापेक्षा वाईट आहे. बिल्डरने एसटीपी प्लांट बदलावा; आम्ही मदतीला तयार आहोत, पण पुढाकार बिल्डरनेच घ्यायला हवा, कारण जबाबदारी त्याची आहे."

आंदोलन तीव्र झाले किंवा तपासणी होणार असल्याची चाहूल लागली की तुलनेने स्वच्छ पाणी टँकरने आणून थेट एसटीपीमध्ये ओतले जाते, असा रहिवाशांचा दावा आहे. त्यामुळे केंद्रातील पाणी काही काळ चांगले दिसते आणि तपासणी करणाऱ्या यंत्रणांपासून बिघाड लपू शकतो, असे त्यांचे म्हणणे आहे. रोज सुमारे पाच टँकर वापरले जातात, असे रहिवासी सांगतात; मात्र हा दावा आणि टँकरच्या पाण्याचा खरा उद्देश स्वतंत्रपणे पडताळून पाहिलेला नाही. आंदोलकांनी पुणे महानगरपालिका आणि महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ यांच्याकडून तातडीने तांत्रिक तपासणी करण्याची तसेच पाणीपुरवठा आणि एसटीपीमधून बाहेर पडणाऱ्या पाण्याची स्वतंत्र चाचणी करण्याची मागणी केली आहे.

रहिवाशांच्या हंगामी समितीत १४ ते १५ सक्रिय सदस्य आहेत. गेल्या दीड वर्षात बिल्डरच्या प्रतिनिधींसोबत किमान सात-आठ बैठका झाल्या, पण प्रत्येक वेळी कायमचा तोडगा न निघता नवी आश्वासने मिळाली, असे रहिवासी सांगतात. एका समिती सदस्याने सांगितले, "दर वेळी दोन महिन्यांत काम पूर्ण होईल किंवा तीन महिन्यांत नवी यंत्रणा बसेल असे सांगितले जाते. पण परिस्थिती तशीच आहे. रहिवाशांनी किती वाट पाहायची?" समितीचे अध्यक्ष प्रशांत सिन्हा म्हणाले की येथे लहान मुले, महिला आणि वृद्ध राहतात. "अनेक महिला दिवसभर घरीच असतात आणि त्यांना हा त्रास सतत सहन करावा लागतो. परिस्थिती तीच असताना सगळे लवकरच ठीक होईल असे आम्ही कुटुंबांना सांगत राहू शकत नाही." एसटीपीजवळ घेतलेल्या पाण्याच्या नमुन्यांची नीट तपासणी होते का आणि प्रयोगशाळेचे अहवाल सोसायटीला दिले जातात का, असाही प्रश्न रहिवाशांनी विचारला आहे.

वीज मीटरबाबतही तक्रार आहे. रहिवासी अनिकेत माने यांनी आरोप केला की ताबा मिळाल्यापासून अनेक सदनिकांमध्ये अधिकृत स्वतंत्र वीज मीटर बसवलेले नाहीत, तर बिल्डरने C1, C2 आणि C3 या इमारतींसाठी सामायिक मीटर बसवले आहेत. माने म्हणाले, "जे लोक आपल्या फ्लॅटमध्ये राहतही नाहीत, त्यांनाही वीज बिले येतात. काही रहिवाशांना २,००० रुपये किंवा त्याहून अधिक भरायला सांगितले आहे. ही बिले कोणत्या आधारावर तयार होतात? बिल्डरने २ BHK किंवा ३ BHK नुसार ३,००० ते २००० रुपये भरायला सांगितले. आम्हाला स्वतंत्र मीटर मिळायलाच हवेत. सणासुदीच्या काळावर आधारित जादा मीटर बिल बिल्डर आकारतो, जे बेकायदा आहे." अधिकृत वीज बिले नसल्यामुळे आधार अपडेट आणि इतर अधिकृत कागदपत्रांसाठी पत्त्याचा पुरावा मिळवण्यातही अडचणी येत असल्याचे काही रहिवासी सांगतात.

पाणी आणि वीज याशिवाय काही खरेदीदारांना ताबापत्रे दिली नाहीत आणि सोसायटी व सुविधांचे औपचारिक हस्तांतरण पूर्ण केले नाही, असा आरोपही रहिवाशांनी बिल्डरवर केला आहे. सोसायटी स्वतः देखभालीची कामे करत असून स्वतः निधी गोळा करत असताना बिल्डर देखभालीचे पैसे मागत असल्याबद्दलही त्यांनी प्रश्न उपस्थित केले आहेत.

आंदोलकांपैकी अनिता अशोक पवार म्हणाल्या, "यावेळी आम्ही शांततेत आंदोलन केले, पण प्रश्न सुटले नाहीत तर भविष्यात आम्हाला रस्त्यावर उतरावे लागेल." "No More Delays, No More Excuses", "Our Health, Our Right" आणि "One Community, One Voice, A Permanent STP Solution" असे फलक घेऊन रहिवासी शनिवारी C2 इमारतीजवळ जमले आणि तेथून बिल्डरच्या विक्री कार्यालयाकडे गेले. सोसायटीच्या एसटीपी विभाग समितीचे सदस्य असलेले रहिवासी आत्माराम नाईक म्हणाले, "आम्ही MPCB कडे गेलो, तेव्हा धक्कादायक गोष्ट कळली: बिल्डरने जी यंत्रणा देण्याचे कबूल केले होते ती बसवलेलीच नाही आणि दुसरे तंत्रज्ञान वापरले जात आहे. हा आमच्या आरोग्याशी खेळ आणि जीव धोक्यात घालण्याचाच प्रकार आहे."