राज्यात १९ अन्न व्यावसायिकांचे परवाने निलंबित, मुंबईतील काही आस्थापनांवरही कारवाई

सणासुदीच्या काळात राबवलेल्या विशेष तपासणी मोहिमेत महाराष्ट्र अन्न व औषध प्रशासनाने (एफडीए) स्वच्छता आणि अन्नसुरक्षेचे नियम मोडल्याबद्दल राज्यातील १९ अन्न व्यावसायिकांचे परवाने किंवा नोंदणी निलंबित केली आहे. त्यात मुंबईतील अनेक आस्थापनांचा समावेश आहे.

या मोहिमेत एफडीएने राज्यभरातील ११४ आस्थापनांमधून ९.०१ कोटी रुपये किमतीचा ३.५३ लाख किलोपेक्षा जास्त अन्नसाठा जप्त केला. नेमकी आकडेवारी सांगायची तर सुमारे ३,५३,३०७ किलो अन्नपदार्थ जप्त झाले असून त्यांची किंमत ९,०१,२२,००२ रुपये आहे.

ऑक्टोबर महिन्यात महाराष्ट्रातील सातही विभागांत ही कारवाई झाली. त्यातही २८ ते ३१ ऑक्टोबर या काळात तपासण्या अधिक कडक करण्यात आल्या. सोमवारी एफडीएने काढलेल्या प्रेस नोटनुसार जप्त केलेल्या साठ्यात खाद्यतेल, मसाले, तांदूळ, डाळी, गूळ, पीठ, तूप, दुग्धजन्य पदार्थ, मिठाई, नमकीन, सुका मेवा आणि बेकरी उत्पादने होती.

मुंबईत खाद्यतेल पुन्हा भरण्यासाठी जुने डबे वापरणे, किडींचा प्रादुर्भाव, अन्नाची अस्वच्छ साठवण आणि साफसफाईची अपुरी व्यवस्था अशा त्रुटी आढळल्या. एफडीएने लालबाग, गोरेगाव पूर्व, गोरेगाव पश्चिम आणि कांदिवली पश्चिम इथली पाच आस्थापने तपासली. अधिकृत निवेदनानुसार मुकेश कॉर्पोरेशनमध्ये खाद्यतेल पुन्हा भरण्यासाठी जुने डबे वापरले जात होते, तर ए१ चेतना मसालामध्ये अन्नपदार्थांत खाद्यरंग आढळला.

गंभीर त्रुटींमुळे आणखी काही मुंबईतील आस्थापनांचे परवाने किंवा नोंदणी निलंबित झाली. त्यात माटुंगा पूर्वमधील कॅफे एम्पायर, देवनारमधील विशाल एंटरप्रायझेस, घाटकोपर पश्चिमेतील न्यू बिकानेर स्वीट्स, विक्रोळीतील खुशबू एंटरप्रायझेस, घाटकोपरमधील कोकोब्लिस कॅफे, अँटॉप हिलमधील सागर मिल्क सेंटर, चेंबूरमधील आरती इम्पेक्स, साकीनाक्यातील सिंधुदुर्ग मसाला मॅन्युफॅक्चरिंग कंपनी आणि लोअर परळमधील शिंदे मसाले दादरवाले यांचा समावेश आहे.

किडींचा प्रादुर्भाव, अस्वच्छ जागा, अन्नाची चुकीची साठवण, कीटकनियंत्रणाच्या उपायांचा अभाव, कामगारांकडे वैद्यकीय तंदुरुस्तीची प्रमाणपत्रे नसणे आणि साफसफाईच्या नोंदी अपुऱ्या असणे, या त्रुटी आढळल्या. कॅफे एम्पायरमध्ये शिजवलेला भात उघडा ठेवलेला होता आणि त्यावर माश्या होत्या, असे तपासणी करणाऱ्यांना दिसले. फरशीवर अन्नाचा कचरा पडलेला होता आणि एक्झॉस्ट फॅन व चिमणीवर तेलकट मळ आणि काजळी साचली होती. शिंदे मसाले दादरवाले इथे अन्नपदार्थ थेट फरशीवर ठेवलेले होते, तर मसाले दळण्याच्या यंत्रात ब्रश आणि झाडू सापडले.

या मोहिमेतील सर्वात मोठी जप्ती भिवंडीत झाली. तिथे अव्हेन्यू सुपरमार्ट्स लिमिटेडकडून विविध ब्रँडचे १,४४,२१८ किलो खाद्यतेल जप्त करण्यात आले. आणखी एका मोठ्या कारवाईत छत्रपती संभाजीनगर इथल्या एका वितरकाकडून २०.२० लाख रुपये किमतीचे २,२७९.७ लिटर पतंजली गायीचे तूप जप्त केले गेले. चुकीचे ब्रँडिंग आणि भेसळ झाल्याच्या संशयावरून हा साठा जप्त करण्यात आला.

बंदी घातलेल्या अन्नपदार्थांच्या विक्रीप्रकरणी २८ ते ३१ ऑक्टोबर या काळात एफडीएने राज्यातील १७ आस्थापनांमधून ७९.४० लाख रुपयांचा माल जप्त केला. या कारवाईत १३ एफआयआर नोंदवण्यात आले, १६ जणांना अटक झाली, सात आस्थापने सील करण्यात आली आणि सहा वाहने जप्त केली गेली. बंदी घातलेल्या मालाची सर्वाधिक किंमत कोकण विभागात आढळली, तिथे ४३.०९ लाख रुपयांचा माल जप्त झाला. बृहन्मुंबईत ३५,६९९ रुपयांचा माल जप्त झाला.

नाशिक, छत्रपती संभाजीनगर आणि नागपूर विभागांत विभागाने ३४ हॉटेल, रेस्टॉरंट आणि ढाब्यांची तपासणी केली. अन्नसुरक्षा आणि स्वच्छतेतील त्रुटींबद्दल २९ सुधारणा नोटिसा देण्यात आल्या.

अन्न व्यावसायिकांनी अन्नपदार्थ योग्य लेबल लावलेल्या पॅकमध्येच विकावेत, उत्पादन आणि साठवणुकीच्या जागा स्वच्छ ठेवाव्यात, वैध परवाना किंवा नोंदणी ठेवावी आणि मालाच्या साठ्याच्या पूर्ण नोंदी ठेवाव्यात, असे निर्देश विभागाने दिले आहेत. ग्राहकांनी परवानाधारक किंवा नोंदणीकृत दुकानांतूनच अन्न घ्यावे आणि सुटे किंवा लेबल नसलेले पदार्थ टाळावेत, असा सल्लाही दिला आहे. खरेदीपूर्वी लेबल, बॅच नंबर, पॅकिंगची तारीख आणि 'Best Before' तपशील तपासावा. अन्नाच्या दर्जाबद्दल किंवा संशयास्पद गैरप्रकारांबद्दल तक्रार करायची असल्यास एफडीएच्या 1800-222-365 या टोल फ्री क्रमांकावर फोन करता येईल किंवा अधिकृत तक्रार पोर्टल वापरता येईल.

याशिवाय, भारतीय अन्नसुरक्षा आणि मानक प्राधिकरणाने (FSSAI) टाटा 1mg हेल्थकेअर सोल्यूशन्स, म्हणजेच टाटा 1mg मरीन कोलॅजन पावडरचे उत्पादक, तसेच ई-कॉमर्स मंच ऍमेझॉन आणि फ्लिपकार्ट यांना कारणे दाखवा नोटिसा बजावल्या आहेत. उत्पादनाचे लेबल आणि जाहिराती यांतील कथित उल्लंघनांबद्दल या नोटिसा आहेत, असे एफडीएच्या निवेदनात म्हटले आहे. 'Supports Glowing & Radiant Skin' यांसारखे दावे आणि १२ आठवड्यांत होणारे टक्केवारीतील बदल पुराव्याशिवाय केले गेले, असा आक्षेप FSSAI ने घेतला. उत्पादनात अनेक घटक असूनही 'Pure Collagen' असे वर्णन वापरल्याकडे आणि फ्लेवरच्या वर्णनातील विसंगतींकडेही लक्ष वेधले गेले. नोटिसा मिळाल्यापासून ३० दिवसांत खुलासा सादर करण्यास कंपन्यांना सांगण्यात आले आहे.