मरीन लाइन्सच्या बहाई सेंटरमध्ये धर्मसंवाद परिषद, एकत्र राहण्याच्या धैर्यावर चर्चा

मरीन लाइन्स येथील बहाई सेंटरमध्ये 31 ऑक्टोबर रोजी मुंबई पार्लमेंट ऑफ रिलिजन्स 2026 ही परिषद झाली. Inter-Religious Solidarity Council (IRSC) यांनी Centre for Study of Society and Secularism (CSSS) यांच्या सहकार्याने ती आयोजित केली होती. 'एकत्र राहण्याचे धैर्य' हा परिषदेचा विषय होता. अभ्यासक, नागरी संस्थांचे प्रतिनिधी, धार्मिक नेते आणि सामान्य नागरिक यात सहभागी झाले.

समाजातील दुरावा वाढत असताना ही परिषद झाली. धार्मिक ध्रुवीकरण, पूर्वग्रह, सामाजिक फूट आणि परस्परांवरील अविश्वास यामुळे उभ्या राहणाऱ्या अडचणींवर चर्चा झाली. तज्ज्ञ वक्त्यांनी केवळ संवादावर न थांबता, सहअस्तित्व, सन्मान आणि सामाजिक न्यायासाठी काय करता येईल, याकडे चर्चा नेली.

IRSC चे संयोजक प्रभुजी केशव चंद्र दास यांनी सांगितले की, एकत्र राहण्यासाठी "वेगवेगळ्या धर्मांच्या वेगळ्या श्रद्धा आणि मार्गांचा आदर राखतानाच एकमेकांच्या प्रतिष्ठेसाठी उभे राहण्याचे धैर्य लागते." हे आंतरधर्मीय संवादातून साध्य होऊ शकते, असे त्यांनी म्हटले. IRSC चे सह-संयोजक आणि CSSS चे संचालक इरफान इंजिनिअर म्हणाले, "सर्वांसमोरील सामाईक सामाजिक प्रश्न सोडवण्यासाठी धार्मिक संस्थांनी आपला प्रभाव आणि आपली साधने कामाला लावली पाहिजेत."

'पीसबिल्डर' म्हणून ओळख असलेल्या उर्मी चंदा यांनी स्वामी विवेकानंद यांनी 1893 मध्ये शिकागो येथील जागतिक धर्मसंसदेत केलेल्या ऐतिहासिक भाषणाचा उल्लेख केला. धर्माच्या स्वीकाराचा त्यातील संदेश आजही टिकून आहे, असे त्यांनी आठवण करून दिले. तत्त्वज्ञानाचे अभ्यासक प्रा. प्रदीप गोखले म्हणाले की, "धर्माकडे माणसाला केंद्रस्थानी ठेवून पाहणारा, विविध धार्मिक आणि महत्त्वाचे म्हणजे धर्मनिरपेक्ष जीवनदृष्टींचाही वैध स्थान मान्य करणारा दृष्टिकोन" ऐक्याच्या उद्दिष्टासाठी उपयोगी ठरतो. धार्मिक परंपरा जिथे पितृसत्ता किंवा बहिष्कार टिकवून ठेवतात, तिथे त्यांची चिकित्सक तपासणी केली पाहिजे, यावरही गोखले यांनी भर दिला.

या भाषणांनंतर पहिल्या चर्चासत्रात 'सार्वजनिक जीवनातील धार्मिक ध्रुवीकरण' या विषयावर चर्चा झाली. IRSC च्या सह-संयोजक रुक्मिणी अय्यर यांनी सूत्रसंचालन केले. डॉ. अॅस्ट्रिड लोबो गजिवाला, प्रा. कृष्ण अभिषेक घोष, प्रा. झरीन शफी, चिंतन गिरीश मोदी, ताहिरिह मखिजा आणि सबा खान हे वक्ते होते. अस्वस्थ करणारे प्रश्न विचारणे आणि त्यावर बोलणे या चर्चेत टाळले गेले नाही.

गजिवाला यांनी सहनशीलतेकडून स्वीकाराकडे जाण्याचे आवाहन केले. "आंतरधर्मीय विवाहांना पाठिंबा देणे आणि धार्मिक समाजांतील मतभेद मांडणाऱ्यांना बदल घडवणारे संभाव्य घटक म्हणून ओळखणे," असे त्या म्हणाल्या. चिंतन गिरीश मोदी म्हणाले, "स्वतःच्या कुटुंबात आणि समाजात असलेल्या पूर्वग्रहांना सामोरे जाण्याचे धैर्य तुमच्यात असले पाहिजे." मखिजा यांनी "ऐक्यासाठी एकसारखेपणा लागत नाही" यावर भर दिला, तर खान यांनी सांगितले की, "अर्थपूर्ण संवादात अस्वस्थता येऊ शकते आणि रोजच्या कट्टरतेला आव्हान द्यावे लागू शकते."

शेवटी IRSC च्या कोअर कमिटीतील एका सदस्याने सांगितले, "बदलाची सुरुवात विचारांच्या देवाणघेवाणीतून होते. आधी संवाद, ऐकून घेण्याची आणि समजून घेण्याची तयारी हवी, आणि त्यानंतर कृती. पूर्वग्रह खोलवर रुजलेले आहेत, ते अनेक मार्गांनी बळकट होत राहतात, त्यामुळे हा एकदाच करायचा प्रयत्न नाही, याची जाणीव आहे."