विदर्भ देशाची खाण राजधानी होण्याच्या वाटेवर, कोल गॅसिफिकेशन आणि रेअर अर्थचा मोठा आधार

वेस्टर्न कोल फील्ड्स लिमिटेड (वेकोलि) चे अध्यक्ष तथा व्यवस्थापकीय संचालक हेमंत शरद पांडे यांच्या म्हणण्यानुसार विदर्भ देशाची माइनिंग कॅपिटल होण्याच्या दिशेने निघाला आहे. माइनिंग कॅपिटलसाठी विदर्भापेक्षा चांगला पर्याय असूच शकत नाही, असे पांडे यांनी सांगितले.

विदर्भाची खरी ताकद खनिजे आहेत. कोळसा, मॅंगनीज, आयर्न ओर आणि लाइमस्टोनसह विविध प्रकारच्या खनिजांचा मोठा साठा येथे आहे. खनिजांचा शोध घेणाऱ्या आणि उत्खनन करणाऱ्या कंपन्या एकाच परिसरात आहेत, ही यातली सर्वात महत्त्वाची गोष्ट आहे. शोध आणि संशोधनाशी जोडलेल्या सर्व सुविधा एकाच शहरात आहेत, असा योग देशात इतर कुठेही दिसत नाही, असे पांडे म्हणाले.

भारतीय खान ब्यूरो (आयबीएम) गौण खनिज क्षेत्रावर नियंत्रण ठेवते, नियम बनवते आणि विकास-समृद्धीचा रोड मॅप तयार करते. तिचे मुख्यालय नागपुरात आहे. देशात खनिज कुठे आहे आणि किती आहे, याचा शोध घेणारी देशातील सर्वात मोठी सार्वजनिक क्षेत्रातील कंपनी खनिज अन्वेषण आणि परामर्श लिमिटेड (एमईसीएल) हिचेही मुख्यालय नागपुरातच आहे. मॅंगनीजची सर्वात मोठी उत्पादक कंपनी मॉयल हिचे मुख्यालयही येथेच आहे. कोळशासाठी वेकोलि आणि संशोधन करणारी प्रमुख संस्था सिंफर यांची मजबूत साथ मिळत आहे. या सरकारी कंपन्यांसोबत आता खासगी क्षेत्रातील कंपन्याही खनन क्षेत्रात लाखो कोटी रुपयांची गुंतवणूक करत आहेत, असे पांडे यांनी सांगितले.

पांडे यांनी सांगितले की, खनन क्षेत्राच्या जोरावर विदर्भात आज सुमारे 50,000 कोटींची थेट उलाढाल होत आहे. यात कोळसा, लाइमस्टोन, मॅंगनीज आणि आयर्नची प्रमुख भूमिका आहे. खनन क्षेत्रामुळे रेल्वे, वाहतूक, वीज यापासून अनेक लहान-मोठ्या उद्योगांना काम मिळत आहे. अनेक सिमेंट कारखाने लाइमस्टोनच्या भरवशावर विदर्भात गुंतवणूक करत आहेत. खनन क्षेत्रातून सुमारे 1 ते 1.5 लाख जणांना थेट रोजगार मिळाला आहे. एकट्या वेकोलिमध्ये 35,000 आणि मॉयलमध्ये सुमारे 10,000 जण काम करतात, तर सिमेंट कंपन्यांमध्येही हजारो कामगार आहेत.

नव्या तंत्रज्ञानाच्या बाबतीतही विदर्भ पुढे जाणार आहे, असे पांडे म्हणाले. देशात फक्त विदर्भातच 4 कोल गॅसिफिकेशन प्रकल्पांना मंजुरी देण्यात आली आहे. कोल इंडिया लि. आणि BPCL मिळून 13,700 कोटींचा एक प्रकल्प उभारणार आहेत. ईरा एनर्जी हजारो कोटींचा प्रकल्प आणत असून, कंपनीला जमीन मिळाली आहे आणि कामही सुरू झाले आहे. इतर 2 कंपन्यांचे प्रकल्प लवकर सुरू होण्याची शक्यता आहे. गॅसिफिकेशन प्रकल्पांमुळे रोजगार वाढेल, उलाढाल वाढेल आणि नव्या ऊर्जास्रोताला बळ मिळेल, असेही त्यांनी सांगितले.

येत्या काळात विदर्भाचा सर्वात मोठा फायदा रेअर अर्थ एलिमेंट्स ठरतील, असे पांडे यांनी सांगितले. विदर्भातील खाणींमध्ये मोठ्या संख्येने रेअर अर्थ एलिमेंट्स सापडत आहेत आणि ते इलेक्ट्रॉनिक्स व कृषी क्षेत्राच्या विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावतील. जगभरात या तत्त्वांना मागणी आहे. सुरुवातीच्या अंदाजानुसार अनेक तत्त्वे येथे मोठ्या प्रमाणात आहेत आणि ती देशाच्या आर्थिक विकासात मोलाचे योगदान देतील.

गडचिरोली खूप वर्षांनी हॉट केक बनले आहे, असे पांडे म्हणाले. तेथे आयर्न ओरचे उत्खनन मोठ्या प्रमाणात होत आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस आणि केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांच्या प्रयत्नांमुळे आतापर्यंत हजारो कोटींची गुंतवणूक झाली आहे. आणखी लाख-दोन लाख कोटींची गुंतवणूक अपेक्षित आहे.