गुडघेदुखीकडे दुर्लक्ष केल्यास हृदयावरही परिणाम होऊ शकतो, तज्ज्ञांचा इशारा

गुडघेदुखी किंवा सांधेदुखी सतत होत असेल, तर अनेक जण चालणे, व्यायाम करणे किंवा इतर शारीरिक हालचाली टाळू लागतात. यातून हळूहळू शारीरिक हालचाल कमी होत जाते आणि वेदना अन् कमी हालचाल यांचे एक चक्रच तयार होते. याचा परिणाम फक्त गुडघ्यांपुरता मर्यादित राहत नाही, तर एकूण तब्येतीवर आणि हृदयाच्या आरोग्यावरही होऊ शकतो, अशी माहिती मुंबईतील अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटलचे ऑर्थोपेडिक सर्जन डॉ. निहार मोदी यांनी दिली.

डॉ. मोदी यांच्या मते, गुडघेदुखी ही मुळात हाडे, सांधे आणि स्नायूंशी निगडित समस्या आहे. मात्र चालणे, जिने चढणे किंवा व्यायाम करणे यामुळे त्रासदायक होत गेले, तर माणूस हळूहळू हालचाल कमी करत जातो. काही काळाने यातून वजन वाढू शकते, स्नायूंची ताकद घटू शकते आणि शरीराची एकूण तंदुरुस्ती कमी होऊ शकते. यासोबतच हृदयाच्या आरोग्याशी संबंधित काही धोकेही वाढतात, असे त्यांनी नमूद केले. गुडघेदुखीमुळे थेट हृदयविकार होतो असे नाही, पण दीर्घकाळ व्यायाम किंवा हालचाल बंद राहिली, तर त्याचा परिणाम हृदयाच्या एकूण आरोग्यावर होऊ शकतो, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.

नियमित हालचालीमुळे हृदयाचे काम सुरळीत राहते, वजन नियंत्रणात राहते तसेच रक्तदाब आणि रक्तातील साखरही आटोक्यात राहते, असे डॉ. मोदी सांगतात. पण सतत गुडघेदुखी असणाऱ्यांना व्यायाम केल्याने वेदना वाढतील अशी भीती वाटते, त्यामुळे ते चालणे किंवा व्यायाम टाळतात. काहींना तर साधे चालणे, सायकल चालवणे किंवा जिने चढणे यासारख्या रोजच्या कामांतही त्रास होतो. यातून हालचाल कमी होते, पायांचे आणि शरीराचे स्नायू कमकुवत होतात आणि ताकद व तंदुरुस्ती घटते, त्यामुळे पुढे चालणे आणखी अवघड बनते, असे ते म्हणाले.

दीर्घकाळ हालचाल कमी राहिल्यास वजन वाढणे, रक्तदाब वाढणे, कोलेस्ट्रॉलमध्ये बदल होणे आणि रक्तातील साखर आटोक्यात न राहणे यासारख्या समस्या उद्भवू शकतात, आणि हे सगळे घटक हृदयाच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाचे असतात, असे डॉ. मोदी यांनी सांगितले. गुडघेदुखीमुळे कोणी महिनोंमहिने कमी हालचाल करत असेल, तर व्यायामाचे फायदे मिळणे कमी होते. विशेषतः आधीपासून हृदयविकाराचा धोका असणाऱ्यांनी याकडे जास्त लक्ष द्यावे, त्यासाठी गुडघेदुखीचे नेमके कारण शोधून वेळेत उपचार घेणे गरजेचे आहे, असा सल्ला त्यांनी दिला.

गुडघेदुखी असताना व्यायाम म्हणजे धावणे किंवा जास्त जोर लावणारे व्यायाम करणे गरजेचे नाही, असे डॉ. मोदी म्हणाले. कारणानुसार आणि वेदनेच्या तीव्रतेनुसार पोहणे, स्थिर सायकल चालवणे, सपाट जागी चालणे किंवा डॉक्टर व फिजिओथेरपिस्टच्या सल्ल्याने स्नायू बळकट करणारे व्यायाम करता येतात. फिजिओथेरपीमुळे स्नायूंची ताकद वाढणे, लवचिकता सुधारणे, तोल सांभाळणे आणि गुडघ्याची हालचाल सुधारणे यासाठी मदत होऊ शकते, असे त्यांनी सांगितले. अचानक जास्त व्यायाम सुरू करण्याऐवजी हळूहळू हालचाल वाढवणे योग्य ठरते.

गुडघेदुखी सतत होत असेल किंवा वाढत असेल तर दुर्लक्ष करू नये, असा सल्ला डॉ. मोदी यांनी दिला. गुडघ्याला सूज येणे, चालताना किंवा उभे राहताना गुडघा अस्थिर वाटणे, चालताना त्रास होणे किंवा रोजच्या कामांत अडथळा येणे ही डॉक्टरांचा सल्ला घेण्याची कारणे आहेत. ऑर्थोपेडिक तज्ज्ञ नेमके कारण शोधून योग्य उपचार सुचवू शकतात, त्यामुळे स्वतःच व्यायाम सुरू करण्याऐवजी गरजेनुसार डॉक्टर किंवा फिजिओथेरपिस्टचा सल्ला घ्यावा, असे त्यांनी सुचवले. आधीच हृदयरोग असणाऱ्यांनी किंवा हृदयविकाराचा धोका जास्त असणाऱ्यांनी नवीन व्यायाम सुरू करण्याआधी डॉक्टरांशी चर्चा करावी, विशेषतः जोराचा किंवा जास्त वेळ चालणारा व्यायाम सुरू करण्यापूर्वी हे आवश्यक असल्याचे डॉ. मोदी यांनी सांगितले. वेळेवर तपासणी, योग्य उपचार आणि गरजेनुसार तयार केलेला व्यायामाचा आराखडा यामुळे गुडघेदुखी असतानाही सुरक्षितपणे सक्रिय राहता येते, असे त्यांनी शेवटी नमूद केले.