प्रौढांमधील सेरेब्रल पाल्सीबद्दल चार गैरसमज, न्यूरोलॉजिस्ट डॉ. नीरज जैन यांनी सांगितलेली वस्तुस्थिती

सेरेब्रल पाल्सी हा आजार फक्त लहान मुलांपुरताच असतो, असा अनेकांचा समज असतो. पण हा आजार बालपणात सुरू होत असला, तरी त्याचा परिणाम मोठेपणीही जाणवू शकतो. वय वाढत जाताना स्नायू आखडणे, वेदना, थकवा आणि हालचालींशी संबंधित अडचणी येऊ शकतात. याचा अर्थ संबंधित व्यक्तीचे स्वावलंबन कमी होईल किंवा उपचारांची गरज संपली, असा होत नाही. प्रौढांमधील सेरेब्रल पाल्सीबाबतचे चार सामान्य गैरसमज आणि त्यामागची वास्तविकता न्यूईरा हॉस्पिटल्स (वाशी, नवी मुंबई) येथील वरिष्ठ न्यूरोलॉजिस्ट डॉ. नीरज जैन यांनी सांगितली आहे.

डॉ. जैन यांच्या म्हणण्यानुसार, मेंदूचा विकास सुरू असताना मेंदूला इजा झाली किंवा विकासात अडथळा आला, तर सेरेब्रल पाल्सी होतो. त्यामुळे हालचाली, स्नायूंचा ताण, शरीराचा तोल आणि समन्वय यांवर परिणाम होऊ शकतो. अकाली जन्म, काही विशिष्ट संसर्ग, मेंदूचा झटका, मेंदूला होणारा कमी रक्तपुरवठा किंवा मज्जासंस्थेशी संबंधित इतर समस्या यामागे असू शकतात. काही रुग्णांमध्ये नेमके कारण कळतच नाही.

प्रौढांमध्ये स्नायू आखडणे, स्नायूंमधील अशक्तपणा, हालचालींवर नियंत्रण ठेवण्यात अडचण, तोल जाणे, वेदना आणि चालताना किंवा इतर हालचाली करताना त्रास होऊ शकतो, असेही डॉ. जैन यांनी सांगितले.

पहिला गैरसमज असा की, मेंदूची इजा वाढत गेल्यामुळे सेरेब्रल पाल्सीची तीव्रता वाढते. डॉ. जैन यांच्या मते, सेरेब्रल पाल्सीला कारणीभूत ठरलेली मूळ इजा कालांतराने वाढत नाही. मात्र वय वाढताना स्नायू आखडणे, वेदना, अशक्तपणा, थकवा आणि सांध्यांशी संबंधित त्रास वाढू किंवा बदलू शकतात. म्हणून गरजेनुसार नियमित वैद्यकीय उपचार आणि तपासणी करणे आवश्यक आहे, असे ते म्हणतात.

दुसरा गैरसमज असा की, सेरेब्रल पाल्सी असलेली व्यक्ती स्वतःच्या पायावर उभी राहून स्वतंत्र जीवन जगू शकत नाही. डॉ. जैन यांनी सांगितले की, अनेक प्रौढ व्यक्ती सेरेब्रल पाल्सी असूनही चांगले शिक्षण घेतात, नोकरी करतात, नातेसंबंध सांभाळतात आणि स्वतंत्रपणे आनंदी जीवन जगतात. प्रत्येकाची हालचाल करण्याची क्षमता वेगळी असते आणि काहींना रोजच्या कामांसाठी सहाय्यक उपकरणे किंवा इतर मदत लागू शकते.

तिसरा गैरसमज असा की, वेदना आणि सततचा थकवा हा वाढत्या वयाचा सामान्य भाग आहे. डॉ. जैन यांच्या म्हणण्यानुसार, वेदना, थकवा किंवा स्नायूंचा वाढलेला ताण याकडे दुर्लक्ष करू नये. स्नायूंच्या ताणातील बदल, शरीराची ठेवण, हालचाल करण्याची पद्धत किंवा शारीरिक हालचाल कमी होणे यामुळेही हे त्रास उद्भवू शकतात. म्हणून अशा लक्षणांची न्यूरोलॉजिस्टकडून तपासणी करून घेणे गरजेचे आहे, असे ते सांगतात.

चौथा गैरसमज असा की, प्रौढांमधील सेरेब्रल पाल्सीवर कोणतेही उपचार करता येत नाहीत. डॉ. जैन यांच्या मते, उपचार फक्त बालपणापुरते मर्यादित नसतात. फिजिओथेरपी, ऑक्युपेशनल थेरपी, स्नायूंचा ताण कमी करण्यासाठीची औषधे, वेदनांवरील उपचार आणि हालचालींसाठीची सहाय्यक उपकरणे यामुळे प्रौढ व्यक्तींची कार्यक्षमता आणि जीवनमान टिकवून ठेवण्यास मदत होऊ शकते.

सेरेब्रल पाल्सीची सुरुवात बालपणात होत असली, तरी व्यक्ती १८ वर्षांची झाल्यानंतर त्यासाठीचे वैद्यकीय उपचार थांबवू नयेत, असे डॉ. जैन यांनी सांगितले. नियमित आरोग्य तपासणीमुळे हालचालींमधील बदल, स्नायूंमधील तणाव, वेदना आणि थकवा यांसारख्या समस्या वेळीच लक्षात येऊ शकतात. योग्य वेळी उपचार आणि आवश्यक मदत मिळाली, तर सेरेब्रल पाल्सी असलेल्या प्रौढ व्यक्तींना सक्रिय आणि स्वावलंबी जीवन जगण्यास मदत होऊ शकते, असेही त्यांनी नमूद केले.