तरुण वयातच केस गळण्याचा त्रास का वाढतोय? डॉ. प्रियदर्शिनी दास यांनी सांगितली कारणे

केस गळणे म्हणजे वय वाढल्यावर होणारी गोष्ट, असे पूर्वी मानले जायचे. आता मात्र तसे राहिलेले नाही. विशी-तिशीतले तरुणही केस गळणे, कपाळावरची केसांची रेषा मागे सरकणे आणि डोक्याच्या वरच्या भागात केस विरळ होणे या त्रासाने हैराण आहेत. युजेनिक्स हेअर सायन्सेसच्या सीनियर हेअर ट्रान्सप्लांट सर्जन डॉ. प्रियदर्शिनी दास यांनी या विषयावर सविस्तर माहिती दिली आहे.

करिअरचा ताण, बदललेली जीवनशैली, झोपेच्या सवयी आणि दिसण्याबद्दल वाढलेली जागरूकता यामुळे अनेकांसाठी तरुण वयात केस गळणे हा चिंतेचा विषय झाला आहे, असे या माहितीत म्हटले आहे.

डॉ. प्रियदर्शिनी दास यांच्या म्हणण्यानुसार, लवकर केस गळण्यामागे फक्त चुकीची जीवनशैली असतेच असे नाही. कारण अनेकदा याहून जास्त गुंतागुंतीचे असते. अँड्रोजेनेटिक किंवा पॅटर्न हेअर लॉसमध्ये अनुवांशिक प्रवणता हा महत्त्वाचा घटक मानला जातो. ज्यांच्यात ही प्रवणता आधीपासून असू शकते, त्यांच्यात ताणतणाव, झोपेची कमतरता, आहारातील बदल आणि आधुनिक जीवनशैलीचे इतर घटक यामुळे केस जास्त गळू शकतात किंवा हा त्रास लवकर जाणवू शकतो.

केस गळण्याचे कारण फक्त तणाव नसू शकते, असेही डॉ. दास सांगतात. अनुवांशिक प्रवृत्ती हे अनेकदा मोठे कारण असू शकते, पण सध्याची जीवनशैली त्याला चालना देऊ शकते. तणाव, चुकीच्या आहाराच्या सवयी, प्रदूषण आणि इतर पर्यावरणीय घटक केस गळण्याला कारणीभूत ठरू शकतात किंवा तो त्रास वाढवू शकतात. केसांची मुळे म्हणजे हेअर फॉलिकल्स आधीपासूनच अनुवांशिकदृष्ट्या कमकुवत असतील, तर ही प्रक्रिया आणखी वेगाने होऊ शकते. म्हणूनच सतत केस गळत असतील तर "तणावामुळे होत असेल" किंवा "हा तात्पुरता टप्पा आहे" असे म्हणून दुर्लक्ष करू नका, असे त्या म्हणतात. खरे कारण वेळेवर समजून घेणे आणि योग्य सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे, असेही त्यांनी सांगितले.

तरुणांमधल्या वाढत्या तक्रारींमागे जीवनशैलीची भूमिका महत्त्वाची आहे, असे डॉ. दास यांनी म्हटले आहे. कामाचे लांब तास, अपुरी झोप आणि सततचा तणाव यांचा केसांच्या नैसर्गिक वाढीच्या चक्रावर परिणाम होऊ शकतो, आणि त्यामुळे काहींना केस जास्त गळल्याचे जाणवू शकते. आहाराकडे दुर्लक्ष हेही एक कारण ठरू शकते. वजन कमी करण्यासाठी आहारावर अति-निर्बंध घालणे किंवा आहारातून प्रथिने, लोह आणि इतर आवश्यक पोषक घटक कमी मिळणे याचा केसांच्या निरोगी वाढीवर परिणाम होऊ शकतो. शरीरात या घटकांची कमतरता असते, तेव्हा हा परिणाम जास्त जाणवतो.

प्रदूषणाचा मुद्दा त्यांनी वेगळा मांडला. शहरी भारतासमोरचे हे गंभीर आणि वाढते आव्हान आहे. हवेतल्या प्रदूषकांच्या सततच्या संपर्कामुळे टाळूच्या आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. त्यातून ऑक्सिडेटिव्ह ताण आणि जळजळ वाढण्याची शक्यता असते, आणि आधीच संवेदनशील असलेल्या टाळूचे आरोग्य आणखी बिघडू शकते. मात्र अनुवांशिक केसगळतीचे प्रदूषण हे थेट किंवा प्राथमिक कारण मानले जात नाही. टाळू आधीच नाजूक असेल, तर प्रदूषणाचा अतिरिक्त ताण केसांच्या आरोग्यासाठी परिस्थिती अधिक आव्हानात्मक करू शकतो, असे डॉ. दास यांचे म्हणणे आहे.

खरी अडचण फक्त केस गळण्यात नाही, तर सुरुवातीची लक्षणे आपण ओळखत नाही यात आहे, असेही त्यांनी सांगितले. केस विरळ झाल्याचे स्पष्ट दिसू लागेपर्यंत अनेकदा आपण दुर्लक्ष करत राहतो, आणि तोपर्यंत ही समस्या लपवणेही अवघड होते. कारण जितक्या लवकर समजेल, तितके योग्य पाऊल उचलणे सोपे होऊ शकते. तात्पुरती केसगळती आणि हळूहळू वाढत जाणारी केसगळती यांची कारणे वेगळी असू शकतात, आणि त्यासाठीचा दृष्टिकोनही वेगळा असतो.

तरुण भारतीयांमधल्या या समस्येचे कारण रोजच्या जीवनशैलीतल्या एखाद्याच चुकीच्या सवयीत शोधणे योग्य नाही, असे डॉ. दास यांनी म्हटले आहे. जनुके त्यामागची पार्श्वभूमी तयार करू शकतात, पण ताणतणाव, आहार, जीवनशैली आणि पर्यावरणीय घटक यांचाही आजाराची सुरुवात, स्वरूप आणि तीव्रता यावर परिणाम होऊ शकतो. शरीराने दिलेल्या सुरुवातीच्या संकेतांकडे दुर्लक्ष करू नका, असे त्या सांगतात. योग्य वेळी लक्षणांची दखल घेऊन तज्ज्ञांकडून तपासणी करून घेतल्यास मूळ कारण समजण्यास आणि योग्य उपचार किंवा पुढची उपाययोजना ठरवण्यास मदत होऊ शकते, असेही त्यांनी म्हटले आहे.