उधारीचे पैसे फेडायला काही लोक का कचरतात? आर्थिक अडचणीपासून सवयीपर्यंतची कारणे

अडचणीच्या वेळी आपण एखाद्या मित्राला, नातेवाइकाला किंवा ओळखीच्या माणसाला पैसे उधार देतो. त्या वेळी तो लवकरच परत करण्याचं आश्वासन देतो. पण ठरलेली वेळ उलटून गेली तरी पैसे परत येत नाहीत. मग फोन टाळणे, नवीन कारणं सांगणे किंवा पुन्हा पुन्हा मुदत मागणे सुरू होतं. अशा वेळी प्रश्न पडतो की, त्या माणसाकडे पैसेच नाहीत म्हणून तो देत नाही, की त्याच्या वागण्यामागे काही मानसिक कारण आहे?

पहिलं कारण म्हणजे पैशाकडे बघण्याचा दृष्टिकोन. मानसशास्त्रानुसार काही लोक स्वतःच्या गरजांना जास्त महत्त्व देतात. पैसे घेताना त्यांना स्वतःची अडचण मोठी वाटते, पण परत करायची वेळ आली की समोरच्याची गरज दुय्यम वाटू लागते. याला स्वकेंद्रित विचारसरणी म्हणता येईल. प्रत्येक जण असा वागतो असं नाही, पण काही जण स्वतःच्या फायद्यासाठी दुसऱ्याच्या विश्वासाकडे दुर्लक्ष करतात.

दुसरं कारण म्हणजे परतफेडीचा मानसिक ताण. काही जणांची आर्थिक परिस्थिती खरोखरच बिघडलेली असते. पैसे परत करता येत नाहीत म्हणून त्यांना अपराधीपणा, लाज किंवा तणाव वाटतो. समोरच्याशी बोलून परिस्थिती सांगण्याऐवजी ते फोन टाळतात किंवा संपर्कच कमी करतात. याला टाळण्याची प्रवृत्ती म्हणता येईल. पण यामुळे प्रश्न सुटत नाही, उलट विश्वास कमी होतो.

तिसरं कारण म्हणजे वारंवार मुदत मागण्याची सवय. काही जणांना पैशाचं नियोजन जमत नाही. आजची गरज भागवायला ते पैसे घेतात, पण परतफेडीसाठी बचत करत नाहीत. ठरलेली तारीख आली की नवं कारण पुढे केलं जातं. याआधीही उशीर झाला आणि त्याचे गंभीर परिणाम झाले नाहीत, तर ही सवय आणखी वाढू शकते.

चौथं म्हणजे नात्याचा गैरफायदा. काही लोक मैत्री, नातेसंबंध किंवा भावनिक जवळिकीचा फायदा घेतात. नातं बिघडू नये म्हणून समोरचा माणूस पुन्हा पुन्हा माफ करतो आणि मुदत वाढवतो, हे त्यांना माहीत असतं. अशा वेळी पैसे परत न करणं ही फक्त आर्थिक अडचण नसून जबाबदारी टाळण्याचं वर्तनही असू शकतं.

मग अशा परिस्थितीत काय करावं? पैसे देताना परतफेडीची तारीख आणि रक्कम स्पष्ट ठरवा आणि गरज असल्यास लिखित नोंद ठेवा. पैसे परत मिळत नसतील, तर शांतपणे पण ठामपणे लिखित संदेश पाठवा आणि परतफेडीचं वेळापत्रक निश्चित करा. समोरच्याची अडचण समजून घेणं चांगलं, पण स्वतःच्या आर्थिक गरजा आणि मर्यादा दुर्लक्षित करू नका. पैसे परत न करण्यामागे प्रत्येक वेळी वाईट हेतू असतोच असं नाही. मात्र, वारंवार आश्वासनं देऊनही कृती होत नसेल, तर शब्दांपेक्षा वर्तनाकडे लक्ष देणं महत्त्वाचं आहे.

पैसे परत करण्यास टाळाटाळ करणारी व्यक्ती मुद्दाम गैरफायदा घेत आहे का, हे ओळखण्यासाठी काही संकेत आहेत. वारंवार दिलेली आश्वासनं मोडणे, परतफेडीबद्दल स्पष्ट उत्तर न देणे, संपर्क टाळणे आणि ठरलेलं वेळापत्रक न पाळणे हे चिंतेचे संकेत मानले जातात. तरीही केवळ एका कृतीवरून त्या व्यक्तीचा हेतू ठरवता येत नाही.

पैसे परत मिळवण्यासाठी थकबाकीची रक्कम आणि परतफेडीची तारीख लिखित संदेशातून स्पष्ट करा. गरज असल्यास हप्त्यांचा पर्याय द्या. तरीही पैसे मिळत नसतील, तर उपलब्ध पुरावे जपून ठेवा आणि परिस्थितीनुसार कायदेशीर सल्ला घ्या.